استخر \ estaxr\ ، نشریه‌ای که با عنوان روزنامه، از مرداد ١٢٩٧تا ١٣١١ش (تاریخ١٣٠٦ش ذکرشده در برخی منابع، صحیح نیست)، هفته‌ای یک‌بار، و بار دیگر از ١٣٢١ تا اسفند ١٣٤١، هفته‌ای دوبار در شیراز منتشر می‌شد. مندرجات آن حاوی خبر رویدادهای جاری، به‌ویژه مربوط به فارس، و اخبار و مسائل اجتماعی و فرهنگی بود. ناشر و مدیرمسئول آن محمدحسین بَواناتی، معروف به استخر (بوانات، ١٢٦٨ش ـ شیراز، ١٣٤٨ش، آموزگار، قاضی، نمایندۀ شیراز در دوره‌های ١٨ و ١٩ مجلس شورای ملی) بود. در دورۀ نمایندگی بواناتی در مجلس، روزنامه در تهران منتشر می‌شد و زمانی که او قاضی بود، چون انتشار روزنامه با مسئولیتش تعارض داشت، از شمارۀ ١٠ سال دهم (١٣٠٧ش)، میرزا ناصرخان سالار، و پس از او سیدعبدالرضا معدلت مدیرمسئول روزنامه شدند.
محمدحسین استخر بار دیگر در ١٣٢١ش انتشار روزنامه را از سر گرفت و خود مدیرمسئول و مقاله‌نویس اصلی آن شد. در سالهای بعد، پسرش منوچهر استخر سردبیر روزنامه شد. استخر در آغاز به شیوۀ چاپ سنگی و در هشت صفحۀ سه‌ستونی، به ابعاد ٤٠×٣٢ سانتی‌متر منتشر می‌شد، اما از دورۀ جدید در ١٣٢١ش، در چهار صفحۀ هشت‌ستونی و در ابعاد ٤٨×٣٥ سانتی‌متر، و سپس در صفحه‌های شش‌ستونی، در اندازۀ ٤٢×٢٧ سانتی‌متر انتشار می‌یافت. در سالهای آغازین، قیمت تک‌شمارۀ آن ١٠ شاهی، و در سالهای بعد ٢ ریال بود. اشتراک سالانۀ آن در ایران، در آغاز ٤٠ قران بود و سپس به ٣٠٠ ریال افزایش یافت، و در خارج از کشور ٥٠ قران بود. دوره‌های ناقصی از روزنامۀ استخر در کتابخانۀ ملی در تهران، کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران، کتابخانۀ آستان قدس در مشهد، سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، و کتابخانۀ کنگرۀ آمریکا در واشینگتن نگهداری می‌شود.

مآخذ

ابوترابیان، حسین، مطبوعات ایران از شهریور ١٣٢٠ تا ١٣٢٦، تهران، ١٣٦٦ش؛
اسماعیل‌پور قوچانی، رمضانعلی، فهرست روزنامه‌های موجود در کتابخانۀ مرکزی آستان قدس رضوی، مشهد، ١٣٦٤ش؛
امداد، حسن، شیراز در گذشته و حال، شیراز، ١٣٣٩ش؛
بیات، کاوه و مسعود کوهستانی‌نژاد، اسناد مطبوعات: ١٢٨٦-١٣٣٠ه‌ ش، تهران، ١٣٧٢ش، ج ١؛
جاوید، محمدعلی، «راهنمای مطبوعات ایران» (ترجمۀ گزارش سفارت بریتانیا در تهران، در تاریخ نوامبر ١٩٢٢)، کاوه، مونیخ، ١٣٥٢ش، شم‌ ٤٥؛
سرتیپ‌زاده، بیژن و کبرى خداپرست، فهرست روزنامه‌های موجود در کتابخانۀ ملی ایران، تهران، ١٣٥٦ش؛
صادقی‌نسب، ولی‌مراد، فهرست روزنامه‌های فارسی، ١٣٢٠-١٣٢٢ شمسی، تهران، ١٣٦٠ش؛
صدرهاشمی، محمد، تاریخ جراید و مجلات ایران، اصفهان، ١٣٢٧ش، ج ١؛
مرسل‌وند، حسن، زندگینامۀ رجال و مشاهیر ایران (١٢٩٩-١٣٢٠ه‌ . ش)، تهران، ١٣٦٩ش، ج ١؛
نوری، کریم، فهرست نشریات موجود در کتابخانۀ مرکز مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، تهران، ١٣٦٢ش؛
نیز:

Elwell-Sutton, L. P., «The Iranian Press ١٩٤٤-١٩٤٧», Iran, ١٩٦٨, no. ٦;
Pourhadi, I., Persian and Afghan Newspapers in the Library of Congress ١٨٧١-١٩٧٨, Washington (DC), ١٩٧٩;
«Registre analytique annoté de la prersse persane (depuis la guerre)», Revue du monde musulman, ١٩٢٥, no. ٦٠.
ناصرالدین پروین (EIr.)