دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٨٢ - اساف و نائله
اساف و نائله
نویسنده (ها) :
عنایت الله فاتحی نژاد
آخرین بروز رسانی :
جمعه ٢٩ آذر ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
اِسافْ وَ نائله [esāf-o(va) nāºele(a)]، دو بت مشهور اعراب جاهلی. براساس داستانهای کهن عرب، اساف، پسر یعلى از قبیلۀ جُرهُم در یمن به یکی از دختران قبیلهاش به نام نائله، دختر زید عشق میورزید. آن دو در موسم حج آهنگ مکه کردند و چون درون کعبه خلوتی یافتند، دامن به گناه آلودند. پس خداوند هر دو را به سنگ مبدل کرد. صبحگاهان مردم آن دو را از کعبه بیرون آوردند و در پیشگاه کعبه نهادند تا مایۀ عبرت دیگر مردمان باشند. چون مدتی بگذشت و پرستش بتان رواج یافت، این دو نیز موردپرستش قرار گرفتند و در شمار بتان خزاعه و قریش درآمدند.
داستان اساف و نائله بیشباهت به برخی اساطیر یونانی نیست؛ به ویژه اسطورۀ هیپومِنِس و آتالانته که در معبد زئوس (یا دِمِتِر) همدیگر را در آغوش کشیدند و زئوس که از این بیاحترامی رنجیده بود، آنان را به دو شیر سنگی که به ارابهای بسته شده بودند، مبدل ساخت؛ و نیز از جهاتی یادآور اسطورۀ عشق آدُنیس و آستارته (عشتاروت) است که مظهر دو خدای بابلیِ بعل (مردوک) و بعلهاند.*
مآخذ
ابن اسحـاق، محمد، سیرة، بـه کـوشش محمد حبیبالله، قـونیه، ١٤٠١ق/ ١٩٨١م؛
ابن حبیب، محمد، المنمق، به کوشش خورشید احمد فارق، دهلی، ١٣٨٤ق/ ١٩٦٤م؛
ابن کثیر، البدایة؛
ابن هشام، عبدالملک، السیرة النبویة، به کوشش مصطفى سقا و دیگران، قاهره، ١٣٥٥ق/ ١٩٣٦م؛
ازرقی، محمد، اخبار مکة، به کوشش رشدی صالح ملحس، بیروت، ١٤٠٣ق/ ١٩٨٣م؛
کلبی، هشام، الاصنام، به کوشش احمد زکی پاشا، تهران، ١٣٦٤ش؛
گریمال، پیر، فرهنگ اساطیر یونان و رم، ترجمۀ احمد بهمنش، تهران، ١٣٥٦ش؛
واقدی، محمد، المغازی، به کوشش مارسدن جونز، لندن، ١٩٦٦م؛
نیز:
EI٢.
عنایتالله فاتحینژاد