آذَرْبادِ مَهْرَسْپَنْدان [āzarbād-e mahraspandān]، یا مارَسْپَندان (در پهلوی: آدُرباد ی مَهْرَسْپَنْدان)، آذرباد، پسر مَهْرَسپند، موبدان موبد زمان شاپور دوم (٣٠٩- ٣٧٩م).
آذرباد اهل دهی به نام کُران بوده است (دینکرد، I/٢١٩، سطر ١١). این ده احتمالاً همان کُران است که یاقوت در بلدان (٤/٢٤٧) آن را از نواحی دارابگرد فارس به‌شمارآورده است. بنا به روایات مختلف پهلوی ( ارداویرافنامه، فصل١، بند ١٦؛ دینکرد، I/٤١٣, ٤٥٤, II/٦٤٤, ٦٧٩؛ شکند گمانیگ وزار، فصل ١٠، بند ٧٠؛ زند وهمن یسن، فصل ٣، بند ٢٥؛ «متمم شایست نشایست»، فصل ١٥، بند ١٦) و اسلامی(بیرونی، ٧٦؛ حمزه، ٤٨؛ مجمل‌التواریخ، ٦٧)، وی برای اثبات حقانیت دین زردشتی تن به آزمایش دینی (وَر) داد و رویِ گداخته برسینۀ او ریختند و از این آزمایش پیروز بیرون آمد.
نام آذرباد مهرسپندان غالباً در روایات مربوط به تدوین ٢١ نَسک (= کتاب) اوستا در دورۀ ساسانی آمده است (نک‌ : دینکرد، I/ ٤١٣, II/٦٧٩؛ «متنهای پهلوی»، ٥٨, ١٤٤؛ «روایات پهلوی»، ١٩٣؛ نیز ابوعلی مسکویه، ٢٦- ٢٨، ٦٧). از این‌رو، احتمالاً وی نقش مهمی در تدوین اوستا ایفا کرده، در این راه متحمل چنین آزمایشی شده است. در کتابهای پهلوی اندرزهایی به‌آذرباد مهرسپندان نسبت‌داده شده است(دینکرد، I/٢١٥, II/٥٦٨).

مآخذ

ابوعلی مسکویه، احمد، جاویدان خرد ( الحکمةالخالدة)، به کوشش عبدالرحمان بدوی، تهران، ١٣٥٨ش؛
بیرونی، ابوریحان، الآثارالباقیة، به کوشش فوک، برلین، ١٩٥٢م؛
حمزۀ اصفهانی، تاریخ سنی ملوک‌الارض و الانبیاء، بیروت، دار مکتبة الحیاة؛
مجمل التواریخ والقصص، به کوشش محمدتقی بهار، تهران، ١٣١٨ش؛
یاقوت، بلدان؛
نیز:

The Book of Arda Viraf, ed. M. Haug and E. W. West, Amsterdam, ١٩٧١;
The Pahlavi Dinkard, ed. D. M. Madan, Bombay, ١٩١١;
The Pahlavi Rivāyat, ed. E. B. N. Dhabhar, Bombay, ١٩١٣;
Pahlavi Texts, ed. J. D. M. Jamasp-Asana, Bombay, ١٨٩٧;
The Supplementary Texts to the Šāyest Ne-Šāyest, ed.and tr.F.M. P. Kotwal, Copenhagen, ١٩٦٩;
Škand-Gumānīk Vičār, ed. P. J. de Menasce, Fribourg, ١٩٤٥;
Zand-î Vohûman Yasn, ed. and tr. B. T. Anklesaria, Bombay, ١٩٥٧.
احمد تفضلی