اِسکودار \ eskodār\ (در ترکی: اوسکودار)، شهری در شمال غربی ترکیه، بر کرانۀ شرقی تنگۀ بسفر، که بخشی از مادرشهر استانبول به‌شمار می‌آید. شهر اسکودار با ٥٠ متر ارتفاع از سطح دریا، در جانب آسیایی تنگۀ بسفر و درست در مقابل بخش اروپایی استانبول واقع است («دانشنامۀ جدید...»، ذیل «اسکودار»). اسکودار در محدودۀ شهرداری استانبول قرار دارد و یکی از پرجمعیت‌ترین نواحی این مادرشهر است («دانشنامۀ ترک»، ذیل «اسکودار»؛ «دانشنامۀ میهن»، ذیل «استانبول»). این شهر در گذشته، خروسوپولیس نامیده می‌شد (استرابن، ٤٥٥؛ گزنفون، «آناباسیس»، ٥٠٩، «هلنیکا»، ٢٩). به باور برخی از پژوهشگران، این نام از واژۀ یونانی خروسوس، به معنی طلا، مشتق شده است، زیرا در سدۀ ٦ق‌م، در دوران تسلط ایرانیان بر آسیای صغیر، مالیات شهرهای مختلف ناحیه را که به‌صورت طلا بود، در این شهر گرد‌آوری می‌کردند؛ ازاین‌رو، آنجا را خروسوپولیس، یعنی شهر طلا یا شهر طلایی، نام نهادند (سامی، ذیل اسکدار؛ İA، ذیل «اسکودار»).
اسکودار شهری کهن به‌شمار می‌آید و در طول تاریخ، همواره محل تاخت‌وتاز اقوام گوناگون بوده است. پیشینۀ آن دست‌کم به سدۀ ٧ق‌م بازمی‌گردد. در آن زمان، مِگاراییها که در خالکِدون (کادی‌کوی کنونی) ساکن بودند، در اطراف این محل، کارگاههای کشتی‌سازی پدید آوردند. در سال ٤١٠ق‌م، خروسوپولیس به‌دست آتنیها فتح شد. بیثونیاییها (بیتینیاییها) در سال ٢٨٠ق‌م، با بنیاد نهادن حکومتی پادشاهی، ادارۀ شهر خروسوپولیس را به‌دست گرفتند. در ٧٤ق‌م، رومیان این شهر را تصرف کردند (İA، «دانشنامۀ میهن»، همان‌جاها). خروسوپولیس در زمان امپراتوری بیزانس، روستای کم‌اهمیتی بود. سپاهیان مسلمان در نبرد با امپراتوری بیزانس و به‌هنگام محاصرۀ کنستانتینوپل (قسطنطنیه) از اسکودار به‌عنوان پایگاه استفاده می‌کردند («دانشنامۀ میهن»، همان‌جا).

اورخان در ٧٣٩ق/ ١٣٣٨م اسکودار را تصرف کرد و ازآن‌پس، این شهر جزو قلمرو عثمانی (شاو، ٤٤؛ EI ١، ذیل «اسکودار»)، و پایگاه عثمانیها برای تسخیر قسطنطنیه شد («دانشنامۀ ترک»، همان‌جا؛ «دانشنامۀ میهن»، ذیل «اسکودار»). عثمانیها، پس از فتح قسطنطنیه (استانبول) در ٨٥٧ق/ ١٤٥٣م، برای اسکودار اهمیت بسیاری قائل شدند. بیشترین گسترش و آبادانی اسکودار در زمان سلطان سلیمان قانونی انجام گرفت (ML، ذیل «اسکودار»؛ اولیاچلبی، ٤٧١).
جمع‌ )١٩٩٠م): ٦٢٣‘٣٩٥ تن.

مآخذ

اولیاچلبی، سیاحت‌نامه (ض: اولیاچلبی سیاحتنامه‌سی)، به‌کوشش احمد جودت و دیگران، ١٣١٤-١٣٥٧ق/ ١٨٩٦- ١٩٣٨م، ج ١؛
سامی، شمس‌الدین، قاموس الاعلام، استانبول، ١٣٠٦-١٣١٦ق/ ١٨٨٩- ١٨٩٩م؛
شاو، استنفرد (ض: استانفورد) جی و ازل کورال شاو، تاریخ امپراطوری عثمانی و ترکیۀ جدید، ترجمۀ محمود رمضان‌زاده، مشهد، ١٣٧٠ش، ج ١؛
نیز:

EI ١; İA; ME, ٢٠٠٩; ML; Strabo, The Geography, tr. & ed. H. L. Jones, LCL, London/ Cambridge (MA), ١٩٢٣-١٩٣٦, vol. V; Türk Ansiklopedisi, Ankara, ١٩٦٨-١٩٨٤; Xenophon, Anabasis, tr. C. L. Brownson, ed. E. H. Warmington, LCL, London/ Cambridge (MA), ١٩٢٢; id., Hellenica, tr. C. L. Brownson, ed. E. H. Warmington & T. E. Page, ibid., ١٩١٨-١٩٢١, vol. I; Yeni Türk Ansiklopedisi, Istanbul, ١٩٨٥; Yurt Ansiklopedisi, Istanbul, ١٩٨١-١٩٨٤.
جلال خسروشاهی (دبا)