اُرْیوله [oryūle(a)]، شهری در استان آلیکانته، در جنوب شرقی اسپانیا که امروزه اُریئولا نامیده می‌شود. اریوله از شهرهای کهن اندلس است که به گفتۀ جغرافی‌نویسان قدیم، در ناحیۀ تُدمیر قرار داشته است. کلمۀ اریوله در زبان لاتینی به معنای زرین است. شهر کنونی در ٤٨ کیلومتری جنوب غربی آلیکانته (مرکز استان) و ٢٠ کیلومتری شمال شرقی مرسیه واقع شده است و با دریای مدیترانه حدود ٢٤ کم‌ـ فـاصلـه دارد و راه آهن مرسیـه ـ الچـه از نزدیکی آن می‌گذرد. اریوله در دو طرف رودخانۀ سِگورا امتداد یافته، و در ناحیه‌ای بسیار حاصل‌خیز قرار گرفته است. در ١٩٩١م جمعیت آن ٠١٣،٤٨ نفر برآورد شده است.
برخی منابع، قدمت شهر را به قرنها پیش از میلاد مسیح رسانده، و گفته‌اند که بعدها پایگاه و مرکز فرمانروایی رومیان بوده است. در جریان لشکرکشی مسلمانان به اندلس و تصرف ناحیۀ تدمیر، اریوله نیز که در آن زمان مرکز تدمیر بود، به تصرف نیروهای اسلام در آمد.
پس از حکومت عامریان و با کشته شدن عبدالرحمان بن منصور در ٣٩٩ق، گروهی از جوانان صقلبیِ قرطبه از آنجا گریخته، به شرق اندلس روی آوردند. خیران عامری، یکی از این گریختگان در ٤٠٣ق برخی نواحی از جمله المریه، مرسیه و اریوله را به تصرف درآورد و ساکنان بربر را از آنجا و دیگر شهرهای تدمیر بیرون کرد. زهیر عامری که به نیابت از خیران بر اریوله و مرسیه فرمان می‌راند، در جنگ با بادیس کشته شد و پس از آن فرمانروای غرناطه، عبدالعزیز بن منصور در ٤٢٩ق، بر المریه، مرسیه و اریوله مسلط شد. در سومین حملۀ یوسف بن تاشفین به اندلس در ٤٨٣ق/ ١٠٩٠م، سپاهیان مرابطون شهرهای مرسیه و اریوله را در فاصلۀ سالهای ٤٨٤ و ٤٨٨ق تصرف کردند. پس از آن اریوله از جمله شهرهایی بود که در ٥١٩ق/ ١١٢٥م به تصرف آلفونسو درآمد.
در ٥٤٠ق حکمران اریوله شهر را به عبدالرحمان بن طاهر مرابطی تسلیم کرد. مدتی کوتاه در نیمۀ همان سده اریوله پایتخت دولت مستقل کوچکی شد که قاضی احمد بن عبدالرحمان بن علی بن عاصم در آن حکومت می‌کرد. سرانجام مسیحیان به رهبری خایمۀ اول، شاه آراگون، در لشکرکشی خود به مرسیه، بر اریوله مسلط شدند و بدین‌سان به فرمانروایی ٥٥٢ سالۀ مسلمانان در آنجا پایان داده شد.
اریوله از مراکز اسقفی به شمار می‌آمده، و تاکنون نیز این موقعیت را حفظ کرده است. در این شهر یک کلیسای بزرگ به سبک معماری گوتیک وجود دارد که از سدۀ ١٤م برجای مانده است. شهر قبلاً دارای دانشگاهی نیز بوده که در ١٨٣٥م بسته شده است.
محصولاتی که از نواحی پیرامون اریوله به دست می‌آید، اینهاست: غلات، میوه و روغن. در این شهر همچنین کارخانه‌های تولید کنندۀ ابریشم، کتان و پشم و نیز مراکز رنگرزی، تولید روغن زیتون و تهیۀ آرد دایر است.*

مآخذ

ابن خطیب، محمد، اعمال الاعلام، به کوشش لوی پرووانسال، بیروت، ١٩٥٦م؛
ابن دلایی، احمد، ترصیع الاخبار و تنویع الآثار، به کوشش عبدالعزیز اهوانی، مادرید، ١٩٦٥م؛
ابن عبدالمنعم حمیری، محمد، الروض المعطار، به کوشش احسان عباس، بیروت، ١٩٨٤م؛
اخبار مجموعة، به کوشش ابراهیم ابیاری، قاهره، ١٤٠١ق/ ١٩٨١م؛
ادریسی، محمد، نزهة المشتاق، قاهره، ١٩٧٢م؛
شکیب ارسلان، امیر، الحلل السندسیة، بیروت،١٣٥٥ق؛
عنان،محمد عبدالله، دول الطوائف، قاهره، ١٣٨٠ق/ ١٩٦٠م؛
همو، عصر المرابطین و الموحدین، قاهره، ١٣٨٣ق/ ١٩٦٤م؛
یاقوت، بلدان؛
نیز:

Americana;
Britannica, ١٩٨٦;
EI١;
Great World Atlas, the Reader's Digest;
WNGD.
مژگان نظامی