دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١١٦١ - آرتینو
آرتینو
نویسنده (ها) :
آخرین بروز رسانی :
شنبه ١٤ دی ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
آرِتینو [āretīno]، پیِتْرو(١٤٩٢-١٥٥٦م/٨٩٧-٩٦٣ق)، شاعر، نویسنده و نمایشنامهنویس ایتالیایی که به سبب حملههای ادیبانۀ بیپروا و اهانت آمیزش به قدرتمندان، در اروپای زمان خود شهرت داشت. نامههای آتشین و محاورات او از نظر زندگینامهنگاری و طرح مسائل زمان او شایان توجه است و برخی تراژدی اُراتْسیا و٥ کمدی او را از بهترین آثار عصر وی ارزیابی کردهاند.

آرتینو با آنکه پسر کفاشی از اهالی آرِتْسو بود، بعدها وانمود کرد که پسر نامشروع نجیبزادهای است و نام خود را از نام زادگاه خود برگزید (نام اصلیاش نامعلوم است). او در جوانی به پِروجا رفت و مدتی به نقاشی پرداخت و سپس در ١٥١٧م به رم عزیمت کرد. در آنجا هجویههای تند و تیزی ساخت و از داوطلبی جولیو دِ مِدیچی (از ١٥٢٣م، پاپ کلمنس هفتم) برای مقام پاپی پشتیبانی کرد. آرتینو به رغم حمایت پاپ و حامیان دیگر، سرانجام ناگزیر شد رم را به سبب رسوایی عمومی خود و نیز مجموعۀ «ترانههای هرزه» (١٥٢٤م) ترک کند. وی به ونیز رفت (١٥٢٧م) و بقیۀ عمر را با بی بند و باری به سر برد.
شاخصترین آثار آرتینو نوشتههای انتقادی طنزآلود او خطاب به قدرتمندان بود که گاهی به مطالبۀ حقالسکوت سر میزد. نامههای او در ٦ جلد به چاپ رسید (١٥٣٧- ١٥٥٧م). آرتینو در حمله به رمیها بسیار گستاخ بود، زیرا او را واداشته بودند به ونیز بگریزد. در کتاب «مباحثات» او، زنان بدکارۀ رمی انحطاط اخلاقی بسیاری از مردان مهم شهر را برملا میکنند.
فقط نمایشنامههای آرتینو تا اندازهای از چنین یورشهای کینتوزانهای به دور بود. مشهورترین کمدی از کمدیهای پنجگانۀ او که از ١٥٢٥ تا ١٥٤٤م نوشته شدهاند، «روسپی درباری» است که چشماندازی گویا و سرگرمکننده از زندگی طبقات پایین رم به دست میدهد. (١١٢)