اَرْمَناک [armanāk]، یا اِرمِنِک، شهرستان و شهری در جنوب ترکیه و غرب رشته‌کوههای توروس. سرزمین و شهر مذکور در قدیم گِرمانیکوپولیس و هِلْگاس و بوسکوئیت نیز خوانده می‌شد. در گورستان این‌شهر سکه‌هایی با نقش آدریانوس گرمانیکوپولیس کشف شده است که از لحاظ شباهت اسمی باید در محدودۀ ارمناک قرار گیرد. این شهر که در ١٧م احداث شده است،تا١١٠٢م و عهد صلیبیان نیز گرمانیکوپولیس نامیده می‌شد.
به گفتۀ اینجیجیان، جغرافی‌نگار ارمنی، نام ارمناک (اِرْمِنِک) از آن‌رو بر این شهر نهاده شد که بنیان‌گذار و ساکنان آن ارمنی بوده‌اند. بعضی برآن‌اند که نام گرمانیک سرانجام به صورت ارمنک درآمده است.
شهر ارمناک در °٣٦ و ´٣٥ عرض شمالی و °٣٢ و ´٥٠ طول شرقی واقع شده است. تابستانهای آن خشک و زمستانهای آن بارانی است. در اواخر سدۀ ١٥م شهر ارمناک تابع ولایت ایچ ایل بود که در زبان ترکی به معنای سرزمین درونی یا داخلی است.
شهرستان ارمناک در گذشته منطقه‌ای با شهرهای متعدد بود. ابن فضل‌الله عمری که در سدۀ ٨ق/ ١٤م از ارمناک دیدن کرده بوده، آن‌را منطقه‌ای دارای١٤ شهر و ١٥٠ قلعه نوشته است، ولی اکنون این منطقه دارای ٤٨ روستا و قریه است.
ارمناک دارای طبیعتی زیبا بوده است. اولیا چلبی که از شهر ارمناک دیدن کرده، آن را دارای باغها و باغچه‌ها، قصبه‌ها و ١٢ محال نوشته است. وی شمار مساجد شهر ارمناک را ١٢ذکر کرده که مسجد محمودبیک قرامان (اولو جامع) از جملۀ آنهاست. وی دربارۀ اولوجامع می‌نویسد: جامعی است بزرگ که در محل چهارسو قرار دارد؛ طول آن١٢٠ قدم و عرض آن تا محراب ٨٠ قدم است. این مسجد جامع به سبک جامع اموی دمشق بنا شده است. از مساجد دیگر آنجا جامع فاطمه خاتون در غرب شهر و نیز جامع امیر است. جز این بناها، مساجد کوچک دیگر و نیز رهگذرهایی وجود دارد که نمونه‌هایی ازمهندسی عصر آل‌قرامان است. ارمناک در دوران جمهوری ترکیه تابع استان قونیه شد و اکنون در استان قرامان قرار دارد.
امروزه نیز مساحت وسیعی از منطقۀ ارمناک را باغها تشکیل داده‌اند. بیشتر اراضی ارمناک برای کشاورزی و باغداری مناسب است و در آن غلات، حبوبات، پنبه، تنباکو، سبزیجات و میوه کشت می‌شود. مردم آن نیز اغلب به باغداری و جالیزکاری اشتغال دارند و انگور و عسل آن نیز از شهرت فراوان برخوردار است. از مشاهیر ارمناک می‌توان به شیخ‌محمد ارمناکی، مشهور به شیخ محمد افندی و سیاووش پاشا محمود افندی از عارفان آن سرزمین اشاره کرد.
جمع‌ (برآورد ٢٠٠٦م) شهر: ٢٧٦‘ ١٧ تن.*

مآخذ

ابن فضل‌الله عمری، احمد، مسالک الابصار، به کوشش فؤاد سزگین، فرانکفورت، ١٤٠٨ق/ ١٩٨٨م؛
تکسیه، شارل، کوچوک آسیا، ترجمۀ علی سعاد، استانبول، ١٣٤٠ق؛
رفعت افندی، احمد، لغات تاریخیه و جغرافیه، استانبول، ١٢٩٩ق؛
رفیق، احمد، بیوک تاریخ عمومی، استانبول، ١٣٢٨ق؛
قلقشندی، احمد، صبح الاعشى، قاهره، ١٣٨٣ق/ ١٩٦٣م؛
نیز:

EI٢;
Evliya Çelebi, Seyahatname, Istanbul, ١٩٣٥;
IA;
Le Strange, G., The Lands of the Eastern Caliphate, London, ١٩٦٦;
Pauly ;
Pliny, Natural History, tr. H. Rackham, London, ١٩٤٧;
Yeni Türk ansiklopedisi, Istanbul, ١٩٨٥.
عنایت‌الله رضا