این شهرستان از دو بخش مرکزی و میانکوه و ٦ دهستان تشکیل شده، و دارای ١٥٢ آبادی است. اردل از شمال به شهرستان فارسان، از شرق به شهرستان بروجن، از غرب به شهرستان ایذه و از جنوب به شهرستان لردگان محدود است.
شهرستان اردل از دو بخش کوهستانی و دشتی تشکیل شده است. کوههای آن که عمدتاً جهتی غربی‌ـ شرقی دارند، قسمتهای شمالی، شمال غربی، غرب، جنوب غربی و مرکز شهرستان را در بر گرفته‌اند. بلندترین و معروف‌ترین کوههای اردل اینهاست: زردکوه، کوه هفت‌تنان، کوه ریک، کوه چولی و کوه سبز. به سبب همین ارتفاعات، آب و هوای این شهرستان متنوع است. در قسمتهای کوهستانی تابستانها نسبتاً معتدل و زمستانها بسیار سرد است، حال آنکه هوای دشت گرمسیری است.
از آنجا که سرچشمۀ رودخانه‌های ناحیه‌ای ازجمله لردگان و آب بازُفت در اردل و یا نزدیکی آن قرار دارد، آبهای سطحی در این ناحیه از اهمیتی خاص برخوردار است.
اردل از لحاظ پوشش گیاهی دارای تنوع قابل توجهی است. بلندیهای این ناحیه غالباً پوشیده از جنگل بوده است، اما قطع درختان جنگلی، در گذر زمان، موجب تخریب جنگل در این ناحیه شده است، تا جایی که در حال حاضر تنها برخی نقاط از جمله دامنه‌های سبز کوه کم‌وبیش پوشش جنگلی را محفوظ داشته‌اند؛ بقایای جنگلی بیشتر از درختان بَلوط، بادام کوهی و در برخی نقاط انجیر تشکیل شده است. حوزه‌های عمدۀ جنگلی این ناحیه، شامل دینارون، دورَک، شلیل، دوپلان، سرخون، گندمکار و شیاسی است.
جمعیت شهرستان اردل٥١٤‘٦٤ نفر است. فعالیت اقتصادی در آبادیهای شهرستان به ترتیب کشاورزی، دامداری و باغداری است. منابع اصلی آب روستاهای اردل بیشتر چشمه‌های متعدد این شهرستان است.
بجز زیارتگاه باباشیخ در شهر اردل، تخته چوب، امام‌زاده چهراز، امام‌زاده درویشان و دوازده امام از مکانهای زیارتی این شهرستان است. قلعه‌های بسیاری در این شهرستان وجود دارد که از میان آنها صمصامی و تل را می‌توان برشمرد.

شهر اردل

ایـن شهـر بـا مسـاحت ٣/ ١ کمـ ٢ در °٥٠ و ´٣٩ طول شرقی و °٣١ و ´٥٨ عرض شمالی و در فاصلۀ ١٠٢ کیلومتری از مرکز استان (شهرکرد) قرار دارد. شهر اردل در دامنه و در پای قلعه‌ای قدیمی واقع شده، در گذشته حصاری گرداگرد خود داشته است. ارتفاع این شهر از سطح دریا ٧٤٠‘١ متر و ٣٠٠ متر پایین‌تر از شهرکرد است. با توجه به کوهستانی بودن این شهر، آب و هوای آن معتدل است.
این شهر به‌طور سنتی یکی از ٣ قلعۀ بزرگ بختیاری و از لحاظ دفاعی، مهم‌ترین آنها به‌شمار می‌رفته است. این قلعه همچون قلعه‌های همانند خود چهارگوش ساخته شده و در آن چند منفذ برای تیراندازی تعبیه شده بود.
اردل به عنوان خان‌نشین، پیوسته مرکز ییلاقی کوچندگان هفت‌لنگ بختیاری به‌شمار آمده است. این شهر در مسیر یکی از ایل راههای مهم بختیاری به نام دسپارت یا دزپارت (دسبارد) قرار گرفته است. مسیر این ایل راه از گرمسیر به سردسیر و از مسجد سلیمان تا چغاخور، از ایذه، دینه‌راک، سر پل شالو، دهدز، بریدبلند، پل مروارید، هلیساد، دوپولون و اردل می‌گذرد. این مسیر به‌طور سنتی ایل راه طوایف راکی، سادات، زراسوند، چهرازی، چهاربری، مشایخ، اورک، عالی محمودی، سرقلی، نوروزی، گله‌داران شهرکردی و بلداجی بوده است. شهر اردل ١٧٧‘ ٧ نفر (١٣٧٥ش) جمعیت دارد و فعالیت اقتصادی آن بیشتر زراعت، گله‌داری و صنایع دستی (گلیم و قالی‌بافی) است.*

مآخذ

اعتمادالسلطنه، محمدحسن، مرآة البلدان، به کوشش عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، تهران، ١٣٦٧ش؛
آمارنامۀ استان چهارمحال و بختیاری (١٣٧١ش)، مرکز آمار ایران، تهران، ١٣٧٢ش؛
بیشاپ، ایزابلا، «از کتاب سفر به ایران و کردستان»، سیری در قلمرو بختیاری و عشایر بومی خوزستان، ترجمۀ مهراب امیری، تهران، ١٣٧١ش؛
جغرافیای کامل ایران، وزارت آموزش و پرورش، تهران، ١٣٦٤ش؛
جمعیت عشایری دهستانها (کل کشور)، سرشماری اجتماعی ـ اقتصادی عشایر کوچنده، مرکز آمار ایران، تهران، ١٣٦٦ش؛
خسروی، عبدالعلی، تاریخ و فرهنگ بختیاری، اصفهان، ١٣٧٢ش؛
دوراند، سفرنامه، ترجمۀ علی‌محمد ساکی، خرم‌آباد، ١٣٤٦ش؛
سرشماری عمومی نفوس و مسکن (١٣٦٥ش)، نتایج تفصیلی، شهرستان بروجن، مرکز آمار ایران، تهران، ١٣٦٨ش؛
شناسنامۀ شهرهای کشور (١٣٦٤ش)، استان چهارمحال و بختیاری، مرکز آمار ایران، تهران، ١٣٦٥ش؛
فرهنگ آبادیهای کشور (١٣٦٥ش)، شهرستان بروجن، مرکز آمار ایران، تهران، ١٣٦٧ش؛
فرهنگ اقتصادی دهات و مزارع، استان چهارمحال و بختیاری، جهاد سازندگی، تهران، ١٣٦٣ش؛
فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادیها)، استان دهم (اصفهان)، دایرۀ جغرافیایی ستاد ارتش، ١٣٣٢ش؛
فرهنگ روستایی (١٣٦٥ش)، استان چهارمحال و بختیاری، مرکز آمار ایران، تهران، ١٣٦٩ش؛
فرهنگ روستایی، سرشماری عمومی کشاورزی (١٣٦٧ش)، کل کشور، مرکز آمار ایران، تهران، ١٣٧٠ش؛
کریمی، اصغر، سفر به دیار بختیاری، تهران، ١٣٦٨ش؛
گارثویت، ج. ر.، تاریخ سیاسی، اجتماعی بختیاری، ترجمۀ مهراب امیری، تهران، ١٣٧٣ش؛
گاوبه، هاینتس، ارجان و کهگیلویه، ترجمۀ سعید فرهودی، به کوشش احمد اقتداری، تهران، ١٣٥٩ش؛
نتایج عمومی آمارگیری (١٣٧٠ش)، استان چهارمحال و بختیاری، مرکز آمار ایران، تهران، ١٣٧٢ش؛
نیکزاد امیرحسینی، کریم، شناخت سرزمین بختیاری، اصفهان، ١٣٥٤ش؛
ویلسن، سفرنامه، ترجمۀ حسین سعادت نوری، تهران، ١٣٦٣ش؛
نیز:

Abadan and Southwestern Iran, ed. L. W. Adamec, Graz, ١٩٨٩;
The Middle East Intelligence Handbooks (Persia), London, ١٩٨٤.
عباس سعیدی