دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٧١ - اساس الاقتباس
اساس الاقتباس
نویسنده (ها) :
محمدجواد انواری
آخرین بروز رسانی :
جمعه ٢٩ آذر ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
اَساسُ الْاِقْتِباس [asās-ol-eqtebās]، کتابی در منطق به زبان فارسی، نوشتۀ دانشمند و متکلم نامدار ایرانی خواجه نصیرالدین طوسی (د ٦٧١ق/ ١٢٧٢م).
این کتاب در میان چند اثر معتبر خواجه نصیر در منطق، مانند شرح منطق اشارات و بخش منطق تجرید، افزون بر تألیف کتاب به زبان فارسی، در تفصیل مطالب نیز ممتاز است و میتوان آن را بزرگترین اثر فارسی در منطق و نمونهای از نگارش علمی به این زبان در عصر خود بهشمار آورد. مؤلف در فصلبندی و بیان مطالب کتاب از ابنسینا و بهویژه از منطق شفای او پیروی کرده است. از ویژگیهای این شیوۀ تدوین، افزودن مباحثی با عنوان «صناعات خمس» است که شامل خطابه و شعر میشود، درحالی که این دو مبحث در اصل بیرون از مجموعۀ تدوینیافتۀ آثار منطقی ارسطو( ارغنون)،و به صورت دو اثر مستقل بودهاند. با اینهمه، سبک تألیف و دیدگاههای خاص خواجه در این کتاب دیده میشود.
اساس الاقتباس نخستینبار در ١٣٢٧ش به کوشش محمدتقی مدرس رضوی در تهران به چاپ رسید. چاپ دیگری از آن نیز به همراه تعلیقات در دو جلد به کوشش عبدالله انوار در ١٣٧٥ش در تهران منتشر شده است.
محمدجواد انواری