اَسکـوئیث \ asku[ˀ]is(t)\ ، هِـربِرت هِـنری، نخستیـن اِرلِ آکسفرد و اسکوئیث (١٨٥٢- ١٩٢٨م/ ١٢٣١-١٣٠٦ش)، نخست‌وزیر لیبرال بریتانیا (١٩٠٨-١٩١٦م). او در دو سالِ نخست جنگ جهانی اول، این کشور را رهبری کرد و قانون ١٩١١م در محدود کردن قدرت مجلس اعیان به‌همت او در پارلمان تصویب شد.

هربرت اسکوئیث در یورک‌شِر در انگلستان زاده شد. پدرش بازرگانی خرده‌پا بود. هربرت پس از تحصیل حقوق در آکسفرد، در ١٨٧٦م اجازۀ وکالت گرفت. سال بعد ازدواج کرد که ثمرۀ آن ٥ فرزند بود. او که لیبرالی معتقد بود، در ١٨٨٦م به نمایندگی مجلس عوام برگزیده شد و ٣٢ سال عضو این مجلس بود. وی از همان آغاز، توجه مجلس را به مسئلۀ ایرلند جلب کرد. در ١٨٨٨م که چارلز اِستوارت پارنِل، رهبر ایرلندیها، از جانب کمیسیونی پارلمانی به نادیده انگاشتن قتلهای سیاسی متهم شد، اسکوئیث در مقام مشاور حقوقی دوم او به شهرت رسید.
ویلیام گلادستون، نخست‌وزیر وقت، در ١٨٩٢م اسکوئیث را به وزارت کشور منصوب کرد. گرچه دورۀ سه سالۀ وزارتش روی‌هم‌رفته برای لیبرالها دورۀ خوشایندی نبود، اما موجب شهرت او به‌منزلۀ مدیر و سخنور شد. تا ١٨٩٥م، اسکوئیث به یکی از رهبران حزب لیبرال تبدیل شده بود. این حزب پس از شکست در انتخابات همان سال، ١١ سال به‌عنوان حزب مخالف دولت فعالیت کرد. در ١٨٩٨م رهبری حزب به اسکوئیث پیشنهاد شد، اما او از پذیرفتن آن خـودداری کرد و سِر هنری کَمبِل ـ بَنِرمَن به جای او این مقام را به دست آورد.
اسکوئیث و رهبر تازۀ حزب دربارۀ سیاست خارجی و نیز سیاستهای مربوط به داخل قلمرو امپراتوری بریتانیا با یکدیگر توافق کامل نداشتند. اختلاف آنان هنگام جنگ بوئِرها (جنگ آفریقای جنوبی؛ ١٨٩٩-١٩٠٢م) علنی شد. پس از پایان جنگ، این اختلاف به‌طور موقت رنگ باخت و به‌دنبال پیروزی لیبرالها در انتخابات ١٩٠٦م، اسکوئیث در مقام وزیر دارایی در دولت کمبل ـ بنرمن خدمت کرد.
در ١٩٠٨م کمبل ـ بنرمن استعفا داد وچند روز بعد درگذشت. اسکوئیث که جانشین قطعی او به‌شمار می‌رفت، نخست‌وزیر شد و نزدیک به ٩ سال در این سمت باقی ماند. او دیوید لوید جُرج را به وزارت دارایی برگزید و وینستِن چرچیل را به ریاست اتاق بازرگانی گماشت. مسئلۀ مهمی که اسکوئیث در داخل کشور با آن روبه‌رو بود، مخالفت مجلس اعیان با اصلاحات لیبرالها و درنتیجۀ آن، خطر طغیان اعضای افراطی و سرخوردۀ حزب خود او بود. در خارج از کشور نیز رقابت انگلستان و آلمان در دریا رو به فزونی بود. اسکوئیث در ١٩١٠م طرح محدود کردن اختیارات مجلس اعیان را اعلام کرد؛ پس از دو انتخابات عمومی و با پشتیبانی جرج پنجم، پادشاه بریتانیا، لایحه‌ای در ١٩١١م به تصویب پارلمان رسید که حق وِتوی مجلس اعیان بر مصوبات مالی مجلس عوام را لغو کرد.
سه سال پس از این رویداد، جنگ جهانی اول آغاز شد و در این فاصله، نخست‌وزیر زیر فشار شدید قرار داشت: در خارج از کشور، اوضاع بین‌المللی به‌سرعت رو به وخامت می‌گذاشت و در داخل کشور نیز اتهام وجود رشوه‌خواری در دولت، لغو رسمیت کلیسای آنگلیکان در وِیلز (١٩١٤م) و اختلاف میان جدایی‌خواهان و طرف‌داران اتحاد با بریتانیا در ایرلند، کشمکشهای شدیدی برانگیخته بود.
هرچند اسکوئیث مطمئن بود که پیروزی آلمان بر فرانسه برای انگلستان فاجعه‌آمیز خواهد بود، تا زمانی که حملۀ آلمان به بلژیک افکار عمومی را نگران نکرده بود، ورود این کشور به جنگ جهانی اول را به تعویق انداخت. رهبری او در ادارۀ جنگ چندان موفق نبود. او در امور جنگ به کارشناسان نظامی خود اعتماد داشت و به‌طور کلی از خطی جانب‌داری می‌کرد که پیروزی را تنها در جبهۀ غرب دست‌یافتنی می‌دانست. در ١٩١٥م اسکوئیث ناچار شد با محافظه‌کاران، دولتی ائتلافی تشکیل دهد. در این سال، اوضاع جنگ رضایت‌بخش نبود و او سِر داگلِس هِـیگ را به جای سِر جان فرِنچ به فرماندهی کل نیروهای بریتانیا در فرانسه گماشت و سِر ویلیام رابِرتسِن را به‌عنوان رئیس جدید ستاد کل نیروهای امپراتوری معرفی کرد. اما در ١٩١٦م اوضاع باز هم نامساعدتر شد: شورش عید ایستِر (عید پاک) در ایرلند بحران شدیدی در کشور پدید آورد و نبرد سُم به بن‌بستی کامل در جبهۀ غرب انجامید. بسیار دیر و پس از کشمکشی طولانی، سربازگیری اجباری آغاز شد. در پاییز آن سال، جوّ ناخرسندی عمومی بر کشور حکم‌فرما بود و اسکوئیث آماج حمله‌های پر سر و صدای مطبوعات قرار گرفت. با فشار محافظه‌کاران، که وزیر جنگ کابینه ــ لوید جرج ــ را نیز با خود همراه کرده بودند، اسکوئیث در دسامبر ١٩١٦ از نخست‌وزیری کناره‌گیری کرد و لوید جرج جانشینش شد. اسکوئیث پس از آن دیگر هیچ‌گاه سمت دولتی نداشت، اما تا ١٩٢٦م همچنان رهبر حزب لیبرال باقی ماند. در این سمت، او غالباً با سیاستهای جانشینش مخالفت می‌ورزید.
اسکوئیث در ١٩٢٥م عنوان اِرلِ آکسفرد و اسکوئیث گرفت و به مجلس اعیان راه یافت. اندکی پس از آن نیز لقب سِر دریافت کرد. او در سالهای پایانی زندگی، کم‌وبیش تهی‌دست بود و برای کسب درآمد، کتابهایی نوشت که معروف‌ترین آنها عبارت‌اند از «پیدایش جنگ» (١٩٢٣م)، «پنجاه سال در پارلمان» (١٩٢٦م) و «خاطره‌ها و اندیشه‌ها» (١٩٢٨م).

مآخذ

CE, ٦th edition;
EA, ٢٠٠٦;
EB, ٢٠١٠;
ME, ٢٠٠٨.
بخش مفاهیم جدید و عناوین ویژه