اسیری قاینی (اش‌ سدۀ ١١ ق / ١٧ م)، میرمحمدقاسم، متخلص به اسیری و حیران. او از سادات قاین بود و اوحدی بلیانی (ص ٦١٢) با او در قندهار هم‌صحبت بود. اسیری قاینی سفرهای چندی به شهرهای گوناگون ایران و هندوستان داشت. در سفر نخست خود به هندوستان، از بزرگان آن دیار تخلّص حیران را دریافت کرد. در سفر دوم خود، به اردوی شاه‌ بیگ‌خان کابلی پیوست (گلچین معانی، کاروان ... ، ١ / ٣٦٢-٣٦٣). نیز در حوالی سال ١٠٢٠ ق / ١٦١١ م سفری به اصفهان داشت و چندی را در آنجا سپری کرد. صاحب تذکرۀ صبح گلشن از التجای اسیری قاینی به عبدالرحیم‌خانْ نامی نیز یاد کرده است (علی‌حسن‌خان، ٢٤).
اسیری قاینی افزون بر سرودن غزل، قصیده و مثنوی، در انشا نیز دست توانایی داشت. او را در نثر، از پیروان سبک شیخ ابوالفضل علّامی (مق‌ ١٠١١ ق / ١٦٠٢ م) دانسته‌اند. او از طرز خاقانی در نظم و نثر پیروی می‌کرد و قصاید و مثنویاتی به‌تقلید از او سرود و یک مثنوی هم به‌شیوۀ تحفة العراقین از خویش به جا نهاد. در تحفة العراقین، تاریخ درگذشت اسیری قاینی را ١٠١٠ ق / ١٦٠١ م نوشته‌اند (همانجا؛ سامی، ذیل اسیری؛ عبدالغنی، ١٣؛ گلچین‌معانی، همان، ١ / ٣٩٢) که با سفر او به اصفهان در ١٠٢٠ ق / ١٦١١ م سازگاری ندارد. در تذکره‌ها، ابیات پراکنده‌ای از وی بر‌جای مانده است (آفتاب رای، ١ / ٥٧؛ علی‌حسن‌خان، همانجا).

مآخذ

احمد، نظام‌الدین، طبقات اکبری، کلکته، ١٩٣٥ م؛
احمدعلی هاشمی سندیلوی، مخزن الغرائب، به‌ کوشش محمد باقر، لاهور / اسلام‌آباد، ١٩٦٨-١٩٩٤ م؛
آذربیگدلی، لطفعلی، آتشکده، به ‌کوشش حسن سادات ناصری، تهران، ١٣٣٩-١٣٤٠ ش؛
آفتاب رای لکهنوی، ریاض العارفین، به کوشش حسام‌الدین راشدی، اسلام‌آباد، ١٣٥٥ ش؛
آقابزرگ، الذریعة؛
اوحدی بلیانی، محمد، عرفات‌العاشقین، به‌ کوشش ذبیح‌الله صاحب‌کاری و آمنه فخراحمد، تهران، ١٣٨٩ ش؛
بدائونی، عبدالقادر، منتخب التواریخ، به ‌کوشش ویلیام ناسولیس و احمد علی، کلکته، ١٨٦٥- ١٨٦٩ م؛
تربیت، محمدعلی، «وامق و عذرا»، آینده، ١٣٠٦ ش، س ٢، شم‌ ٧؛
رازی، امین‌احمد، هفت اقلیم، به ‌کوشش جواد فاضل، تهران، ١٣٤٠ ش؛
سامی، شمس‌الدین، قاموس الاعلام، استانبول، ١٣٠٦-١٣١٦ ق / ١٨٨٩-١٨٩٩ م؛
صادقی افشار، صادق، مجمع‌ الخواص، ترجمۀ عبدالرسول خیام‌پور، تبریز، ١٣٢٧ ش؛
صبا، محمد مظفر حسین، تذکرۀ روز روشن، به‌کوشش محمدحسین رکن‌زاده آدمیت، تهران، ١٣٤٣ ش؛
صدیق حسن ‌خان، محمدصدیق، شمع انجمن، به ‌کوشش محمدکاظم کهدویی، یزد، ١٣٨٦ ش؛
صفا، ذبیح‌الله، حماسه‌سرایی در ایران، تهران، ١٣٨٤ ش؛
عبدالغنی، محمد، تذکرة ‌الشعرا، به‌ کوشش محمد مقتدا شروانی، علیگره، ١٩١٦ م؛
علی‌حسن‌خان، صبح‌ گلشن، چ سنگی، بهوپال، ١٢٩٥ ق؛
گلچین معانی، احمد، مکتب وقوع در شعر فارسی، تهران، ١٣٤٨ ش؛
همو، کاروان هند، مشهد، ١٣٦٩ ش؛
گوپاموی، محمد قدرت‌الله، نتایج الافکار، به‌کوشش اردشیر بنشاهی خاضع، بمبئی، ١٣٣٦ ق؛
نخجوانی، حسین، «حماسه‌سرایی در ایران»، نشریۀ دانشکدۀ ادبیات تبریز، ١٣٢٩ ش، س ٣، شم‌ ٨؛
نصرآبـادی، محمدطاهر، تذکره، به‌ کوشش حسن وحید دستگردی، تهران، ١٣١٧ ش؛
واله داغستانی، علیقلی، ریاض الشعراء، به ‌کوشش محسن ناجی نصرآبادی، تهران، ١٣٨٤ ش.

پیام شمس‌الدینی