دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٧٤٦ - اعلم شنتمری
اعلم شنتمری
نویسنده (ها) :
عزت ملا ابراهیمی
آخرین بروز رسانی :
یکشنبه ١١ خرداد ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
اعلم شنتمری \aʾlam-e šantamarī\، ابوالحجاج یوسف بن سلیمان بن عیسى (٤١٠- ذیقعدۀ ٤٧٦ ق / ١٠١٩- مارس ١٠٨٤ م)، ادیب، نحوی، لغتشناس و نویسندۀ مالکیمذهب عصر ملوکالطوایف در اندلس. وی در شنتمریه دیده به جهان گشود و همانجا پرورش یافت (ابنبشکوال، ٢ / ٦٤٣؛ ابنخلکان، ٧ / ٨١، ٨٣) و بهسبب شکافی که در لب داشت، به «اعلم» شهرت یافت (یاقوت، ٢٠ / ٦٠ -٦١؛ صفدی، ٣١٣). او در ٤٣٣ ق / ١٠٤٢ م برای تکمیل دانش خود به قرطبه رفت (ابنبشکوال، همانجا؛ ابنعماد، ٣ / ٤٠٣) و پس از چندی در شعر و ادب و نحو چیرهدست شد (ابنبشکوال، همانجا؛ ذهبی، ١٨ / ٥٥٦). چون در نحو و ادب به کمال رسید، به سنت اهل اندلس لقب «استاد» یافت (نک : ابنبسام، ٢(١) / ٤٧٤؛ ابنخطیب، ٢ / ١١٥).
آثـار چاپی
١. تحصیل عین الذهب من معدن جوهر الادب فی علم مجازات العرب؛ ٢. شرح اشعار الشعراء الستة الجاهلیین. بهسبب اهمیت و اعتبار این شرح، مستشرقان و دانشپژوهان عرب، بعدها به تفکیک دیوانهای شعری ششگانه پرداختند. آنان افزونبر اشعار اعلم شنتمری، اشعار دیگری را بر هر دیوان افزودند و درمجموع، دیوان جامع و مستقلی برای ٦ شاعر مذکور تدوین نمودند.
آثـار خطی
١. شرح دیوان الحماسة، شرحی بر حماسۀ ابوتمام؛ ٢. النکت فی کتاب سیبویه.
مآخذ
ابنبسام شنترینی، علـی، الذخیـرة فی محاسن اهل الجزیرة، به کوشش احسان عباس، بیروت، ١٣٩٩ ق؛
ابنبشکوال، خلف، الصلة، به کوشش عزت عطار حسینی، قاهره، ١٣٧٤ ق / ١٩٥٥ م؛
ابنخطیب، محمد، الاحاطة، به کوشش محمد عبدالله عنان، قاهره، ١٩٧٤ م؛
ابنخلکان، وفیات؛
ابنعماد، عبدالحی، شذرات الذهب، قاهره، ١٣٥٠ ق؛
ذهبی، محمد، سیر اعلام النبلاء، به کوشش شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت، ١٤٠٥ ق / ١٩٨٤ م؛
صفدی، خلیل، نکت الهمیان، قاهره، ١٣٢٩ ق / ١٩١١ م؛
یاقوت، ادبا.
عزت ملاابراهیمی (دبا)