آسموسِن \ āsmusen\ ، یِس ‌پِتِـر (١٩٢٨- ٢٠٠٢ م/ ١٣٠٧-١٣٨١ش)، ایران‌شناس دانمارکی. او در اوبنِرو در جنوب ژوتلند (یولان) در دانمارک چشم به جهان گشود. در ١٩٤٨م وارد دانشکدۀ الٰهیات دانشگاه کپنهاگ شد و در ١٩٥٤م به دریافت مدرک عالی الٰهیات نائل آمد. سپس یک سال را به‌عنوان دینیار در نیروی دریایی سلطنتی دانمارک در گروئنلند گذراند. در ١٩٥٥م از آنجا بازگشت و تا ١٩٦٠م در آموزشگاهی در کپنهاگ به تدریس پرداخت («زندگی‌نامه...»، EIr. ، ذیل «آسموسن»). آسموسن طی این سالها، در کِیمبریج، لندن و هامبورگ به مطالعه و پژوهش در زمینۀ مطالعات ایرانی نیز می‌پرداخت ( آیین...، ١٧١). او در ١٩٦٠م استادیار مطالعات ایرانی دانشگاه کپنهاگ شد و ٥ سال بعد، در ١٩٦٥م، در فلسفه دکتری گرفت. در ١٩٦٦م دانشیار شد و سرانجام یک سال بعد، در ١٩٦٧م به درجۀ استادی رسید. در ١٩٧٣م به عضویت فرهنگستان سلطنتی علوم دانمارک برگزیده شد و ٣ سال بعد، در ١٩٧٦م لقب «شوالیۀ دانِبروگ» به او اعطا شد («زندگی‌نامه»، همان‌جا؛ فرهنگ...، ذیل آسموسن).
آسموسن یکی از بزرگ‌ترین متخصصان ادیان باستانی ایران (به‌ویژه آیین ‌مانوی)، زبان‌شناسی ایرانی، تاریخ ایران پیش از اسلام، و ادبیات فارسی و عبری بود (شکوری، ٦٧؛ راهنمای...، ١٠٢). از او بیش از ٦٥ اثر، اعم از کتاب و مقاله، به چاپ رسیده است. از میان این آثار، فریدون وهمن، همکار او در دانشگاه کپنهاگ، «آیین زردشتی» را در کتابی سه‌بخشی به نام دیانت زردشتی ‌ــ که دو بخش دیگر آن به قلم کای بار، استاد او، و مـری بـویس نوشتـه شـده است ــ در ١٣٤٧ش بـه فارسی برگردانده است. کتایون مزداپور نیز در ١٣٧٢ش، در یاد یار (مجموعه مقالات دربارۀ آسیای مرکزی)، ترجمۀ فارسی متن ترکی اویغوری خواستوانیفت را بنا بر ترجمۀ انگلیسی آسموسن منتشر کرد. مقدمه و فصل یکم از کتاب «ادبیات مانوی»، یکی از مشهورترین آثار آسموسن، به‌ترتیب با نامهای «تاریخچۀ پژوهشهای مانوی» و مانی و دین او: بررسی متون»، در ١٣٧٣ش در کتاب آیین گنوسی و مانوی، توسط ابوالقاسم اسماعیل‌پور ترجمه شده است. پژوهشهای آسموسن در همۀ زمینه‌های ایران‌شناسی، ژرف و عالمانه است.

مآخذ

آیین گنوسی و مانوی، ترجمه و به‌کوشش ابوالقاسم اسماعیل‌پور، تهران، ١٣٧٣ش؛
راهنمای تحقیقات ایرانی، به‌کوشش ایرج افشار، تهران، ١٣٤٩ش؛
شکوری، ابوالفضل، فرهنگ رجال و مشاهیر تاریخ معاصر ایران، تهران، ١٣٧٧ش، ج ١؛
فرهنگ خاورشناسان، مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه)، تهران، ١٣٧٢ش؛
نیز:

Bio-bibliographies de ١٣٤ savants, Ac.Ir. (no. ٢٠);
EIr.
محمد شکری فومشی