اِرْبِلی [erbelī]، ابوالحسن بهاء‌الدین علی بن عیسی بن ابی‌الفتح ‌هکّاری (د ٦٩٣ق/١٢٩٤م)، محدث، شاعر و ادیب‌ امامی مذهب. وی در دیوان انشاء اربل، چندی به دبیری‌پرداخت.‌ در پی سقوط بغداد و محاصره و سقوط اربل و موصل توسط مغولان، اربلی به‌بغداد آمد و در سلک‌خدم و حشم و همکاران علاء‌الدین عطاملک جوینی قرار گرفت و سمت دبیری انشاء یافت.
در منابع متأخر، گاه از اربلی با عنوان وزیر یاد شده است و گفته‌اند که او وزیر یکی از آخرین خلفای عباسی بود، ولی بعداً از وزارت کناره گرفته، و به تألیف و تصنیف پرداخته است؛ اما چنین نسبتی در هیچ‌یک از منابع کهن نیامده است.
دربارۀ اعتقادات اربلی روایات گوناگون است، برخی وی را زیدی‌مذهب خوانده‌اند، اما بیشتر محققان او را از علمای امامیه و از محدثان بزرگ شمرد‌ه‌اند.
اربلی افزون بر مهارت در حدیث، شاعر و کاتبی چیره‌دست بود و برخی نظم و نثر او را ستوده‌اند. از آثار او ست: التذکرة ‌الفخریة، رسالة الطیف، کشف الغمة فی معرفة الائمة، جلوة ‌العشاق و خلوة ‌المشتاق. آثار دیگری نیز به وی نسبت داده‌اند که اکنون در دست نیست.*

مآخذ

ابن شاکر کتبی، محمد، فوات الوفیات، به کوشش احسان عباس، بیروت، ١٩٧٤م؛
ابن‌فوطی، عبدالرزاق، تلخیص مجمع الآداب، ج ٤، به کوشش مصطفى جواد، دمشق، ١٩٦٢-١٩٦٧م؛
همو، همان، «کتاب الکاف»، به کوشش محمد عبدالقدوس قاسمی، لاهور، ١٣٥٨ق/ ١٩٣٩م؛
همو، الحوادث الجامعة، به کوشش مصطفى جواد، بغداد، ١٣٥١ق؛
ابن عماد، عبدالحی، شذرات الذهب، قاهره، ١٣٥١ق؛
اربلی، علی، التذکرة‌ الفخریة، به کوشش نوری حمودی قیسی و حاتم صالح ضامن، بیروت، ١٤٠٧ق/١٩٨٧م؛
همو، رسالة الطیف، به کوشش عبدالله جبوری، بغداد، ١٣٨٨ق/ ١٩٦٨م؛
همو، کشف الغمة، به کوشش هاشم رسولی محلاتی، قم، ١٣٨١ق؛
افندی، عبدالله، ریاض العلماء، قم، ١٤٠١ق؛
آقا بزرگ، الذریعة؛
همو، طبقات اعلام الشیعة، قرن ٧، به کوشش علینقی منزوی، بیروت، ١٩٧٢م؛
بغدادی، ایضاح؛
جبوری، عبدالله، مقدمه بر رسالة الطیف (نک‌ : هم‌ ، اربلی)؛
رشیدالدین فضل‌الله، جامع التواریخ، به کوشش بهمن کریمی، تهران، ١٣٣٨ش؛
زنوزی، محمدحسن، ریاض الجنة، نسخۀ خطی کتابخانۀ ملی تبریز، شم‌ ٣٥٧٨؛
فروخ، عمر، تاریخ الادب العربی، بیروت، ١٩٨٤م؛
قیسی، نوری حمودی، مقدمه بر التذکرة‌ الفخریة (نک‌ : هم‌ ، اربلی)؛
مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت،١٤٠٣ق/ ١٩٨٣م؛
منزوی، خطی؛
وصاف، تاریخ، بمبئی، ١٢٦٩ق؛
نیز:

De Slane; GAL, S; Storey, C. A., Persian Literature, London, ١٩٧٠.
محمدرضا ناجی