دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٩٥١ - استیرن
استیرن
نویسنده (ها) :
بخش علوم پایه و مهندسی
آخرین بروز رسانی :
یکشنبه ٣ فروردین ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
اِستیرِن \ [e]stiren\ ، با فرمول C٦H٥CH=CH٢، هیدروکربنی مایع و زرد رنگ، متعلق به خانوادۀ ترکیبات آلیِ آروماتیک (معطر). کاربرد استیرن در ساخت پلاستیکها، رِزینها و لاستیکهاست که از مولکولهایی بسیار بزرگ (بَسپارها یا پُلیمِرها) ــ که خود از ترکیب مولکولهایی کوچکتر (تکپارها یا مونومِرها) پدید آمدهاند ــ تشکیل میشوند. این ماده در ساخت پلیاسترها و رنگهای لاتِکس نیز کاربرد دارد.
استیرنِ خالص شفاف، بیرنگ، اشتعالپذیر و نسبتاً سمی است؛ در دمای °١٤٥ سانتیگراد به جوش میآید و در °٦/ ٣٠- سانتیگراد منجمد میشود. فرمول مولکولی آن C٨H٨ است. جدا کردن استیرن از اِستَرَک (نوعی بَلَسان طبیعی) و بسپارش استیرن پیش از ١٨٥٠م گزارش شده است؛ اما ساخت و کاربرد صنعتی آن تا اواخر دهۀ ١٩٣٠م آغاز نشده بود. استیرن از طریق هیدروژنزداییِ اِتیلبَنزِن به دست میآید. بخش عمدۀ اتیلبنزن از اِتیلِن و بنزن تشکیل شده است که هردو از نفت گرفته میشوند. طی جنگ جهانی دوم، تولید استیرن بهسبب اهمیت آن بهعنوان یکی از اجزاء لاستیکهای سنتزی بهسرعت گسترش یافت. در اواخر سدۀ ٢٠م، سالانه بیش از ٩ میلیون تُن استیرن تولید میشد.
کاتالیزگرهای رادیکالی سبب تبدیل شدن سریع استیرن به پُلیاستیرن میشوند؛ پلیاستیرن پلاستیکی است دارای کاربردی گسترده، در اشیائی که با قالبگیری و روزنرانی ساخته میشوند. بونا ـ اِس، مشهورترین لاستیک سنتزی، از مخلوط استیرن و بوتادیِن به دست میآید که با هم واکنش میدهند و همبسپاری را پدید میآورند که مولکولهایش شامل واحدهای هر دو ماده است. چندین تکپار دیگر نیز ممکن است با استیرن همبسپار شوند و پلاستیکها یا رزینهای مفیدی پدید آورند.
مآخذ
EA, ٢٠٠٦;
EB, ٢٠٠٨.
بخش علوم پایه و مهندسی