دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٠٤ - ازما، طرح
ازما، طرح
نویسنده (ها) :
آخرین بروز رسانی :
دوشنبه ٢ دی ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
اُزْما، طَرْح [tarh-e ozmā] (در انگلیسی: آزْما)، کوششی در ١٩٦٠م برای آشکارسازی علائم رادیوییِ تولید شده توسط موجودات فرضی هوشمندی که در نزدیکی ستارههایی غیر از خورشید زندگی میکنند. به هنگام اجرای این طرح طی یک دورۀ چهارماهه ضمن ١٥٠ ساعت رصد متناوب، هیچ علامت قابل تشخیصی آشکار نشد. فرَنْک درِیْک، مجری این جست و جو این طرح را به نام شاهزادۀ «اُز» (آز) نامگذاری کرد. «از» مکان خیالی و شگفتانگیزی در دوردستهاستکه در افسانههایی به قلم فرنک بُم، نویسندۀ آمریکایی توصیف شده است.
این جست و جو به کمک گیرندۀ مخصوصِ متصل به تلسکوپی رادیویی به قطر ٢٦ متر در «رصدخانۀ ملی نجوم رادیویی» آمریکا در گرین بَنک در ایالت ویرجینیای غربی اجرا شد. گیرنده را با طول موجهایی نزدیک به ٢١ سانتیمتر تنظیم کرده بودند؛ این مقدار همان طول موج تابشی است که به صورت طبیعی از هیدروژن بینستارهای گسیل میشود؛ تصور میشد که این طول موج برای هر موجودی که به مخابرات بین ستارهای دست میزند، به عنوان نوعی استاندارد جهانی، آشنا خواهد بود. تلسکوپ به دو ستارۀ مجاوری که به خورشید شباهت دارند (نهر اپسیلون و قیطُس تاو که هر دو در فاصلۀ تقریباً ١١ سال نوری از زمین واقعاند) و منطقاً احتمال میرود که سیاراتی قابل اسکان داشته باشند، نشانهگیری شده بود.
در همین رصدخانه آزمایش دومی موسوم به اُزمای٢به همت بنجمین زوکرمَن وپتریک پامِر انجام شد. آنها به مدت ٤ سال (١٩٧٣-١٩٧٦م) بیش از ٦٥٠ ستاره را متناوباً تحت مراقبت رادیویی قرار دادند. (١٠٩)