دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٩١٦ - استوره
استوره
نویسنده (ها) :
بخش تاریخ
آخرین بروز رسانی :
یکشنبه ٣ فروردین ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
اِستوره \ [e]sture\ ، خاندان اشرافی سوئدیِ دانمارکیتبار. این خاندان در تاریخ سدههای ١٥ و ١٦م سوئد نقشی عمده داشت.
اِستِن گوستاوسُن استوره، معروف به استن استورۀ مِهین (ح ١٤٤٠-١٥٠٣م/ ح ٨٤٤-٩٠٩ق)، از ١٤٧٠ تا ١٤٩٧ و از ١٥٠١ تا ١٥٠٣م نایبالسلطنۀ سوئد بود. او در برابر سلطۀ دانمارک ایستادگی کرد و حکومت مرکزی نیرومندی پدید آورد.
استن که از خویشاوندان کارل هشتم، شاه سوئد، بود، او را یاری داد تا دوباره بهسلطنت برسد (١٤٦٧م) و پس از درگذشت کارل در ١٤٧٠م، به نیابت سلطنت برگزیده شد. او در نبرد برونکِبِرگ (برونکِبَرْی) در ١٤٧١م کریستیان یکم، شاه دانمارک را بهسختی شکست داد و کوششهای او را برای سلطه بر سوئد ناکام گذاشت. استن در ١٤٧٧م از پاپ سیکستوس چهارم اجازه گرفت که دانشگاهی در اوپسالا بنیاد نهد؛ این نخستین دانشگاه اسکاندیناویایی بود و هنوز هم مایۀ افتخار ملی سوئدیهاست.
استن در سراسر دوران فرمانرواییاش با گروهی از اشراف سوئدی مبارزه کرد که خواستار اتحاد سوئد با دانمارک به سرکردگی شاهی دانمارکی بودند. هرچند در ١٤٨٣م شورای دولتی سـوئد یوهانِس (هانس) ــ شاه دانمارک ــ را بهعنوان شاه سوئد پذیرفت، استن توانست تاجگذاری او را به تعویق اندازد. با این همه، هنگامی که ایوان سوم، مِهیندوک مسکو، با شاه دانمارک متحد شد و به فنلاند که در قلمرو سوئد بود حمله کرد (١٤٩٥م)، موقعیت استن تضعیف شد. استن پس از شکست خوردن از نیروهای دانمارک در ١٤٩٧م، ناگزیر شد که یوهانس را بهعنوان شاه سوئد بپذیرد و از مقام خود کنارهگیری کند. اما او در ١٥٠١م شاه دانمارکی را سرنگون کرد و تا پایان زندگی، نایبالسلطنۀ سوئد بود.
سِوانته (اِسوانته) نیلسُن استوره (ح ١٤٦٠-١٥١٢م/ ح ٨٦٤ -٩١٧ق)، که مانند استن استورۀ مهین از خویشاوندان نزدیک شاه کارل هشتم بود، پس از مرگ استن، جانشین او در مقام نیابت سلطنت سوئد شد. هرچند سوانته از چهرههای مهم یاریدهنده به یوهانس، شاه دانمارک، در شکست دادن استن و تصرف سوئد بود، بعداً اندیشههای میهنپرستانه یافت و بهسختی در برابر ادعای حکومت دانمارک بر سوئد ایستاد. سوانته بههیچروی ثبات و اقتدار استن را نداشت و در زمان نیابت سلطنت او، که پیوسته در جنگ با دانمارک گذشت، برخلاف زمان استن، شورای دولتی (ریکسرود) قدرتی روزافزون یافت. سوانته از ١٥٠٣ تا هنگام مرگ ناگهانیاش در ١٥١٢م نایب السلطنۀ سوئد بود.
اِستِن سِوانتِسُن (اِسوانتِسُن) استوره، معروف به استن استورۀ کِهین (ح ١٤٩٢-١٥٢٠م/ ح ٨٩٧-٩٢٦ق)، پسر سوانته نیلسن استوره، و از ١٥١٣ تا ١٥٢٠م، نایبالسلطنۀ سوئد بود. او با پشتیبانی دهقانان مخالف سلطۀ دانمارک بر سوئد، قدرت را از دست شورای دولتی، که اشراف بر آن چیره بودند، به درآورد و بر کلیسا نیز تسلط یافت.
استن در ١٥١٣م به قدرت رسید و به نیابت سلطنت اِریک تروله، از خاندان تروله، که طرفدار اتحاد با دانمارک بودند، پایان بخشید.
استن از ١٥١٧ تا ١٥٢٠م درگیر جنگ داخلی با نیروهای سراسقف گوستاو تروله، رئیس شورای دولتی و رهبر گروه طرفدار اتحاد با دانمارک، شد. او که بهسختی در پی برتری دادن دولت بر کلیسا بود، توانست در ١٥١٧م سراسقف تروله را برکنار و زندانی کند. این کار موجب واکنش پاپ و حملۀ کریستیان دوم، شاه دانمارک، به سوئد شد. استن این حمله را دفع کرد و در ١٥١٨م نیز دوباره کریستیان را شکست داد؛ اما در ١٥٢٠م، در نبرد با سپاه بزرگ دانمارک، کشته شد. بیوۀ او، کریستینا، تا سقوط استکهلم در همان سال، رهبری نیروهای سوئدی را برعهده داشت.
خاندان استوره، در مقام نایبالسلطنه، راه را برای استقلال سوئد به دست شاه گوستاو یکم در ١٥٢٣م و پایداری پادشاهی سوئد در سدۀ ١٦م هموار کردند.
مآخذ
CE, ٦th edition;
EB, ٢٠٠٨ (under «Sture, Sten, The Younger», «Sture, Sten, The Elder», «Sture, Svante», «Gustav I Vasa»);
GLE.
بخش تاریخ