دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٠٩١ - اسفندیار اغلی
اسفندیار اغلی
نویسنده (ها) :
علی اکبر دیانت
آخرین بروز رسانی :
چهارشنبه ٦ فروردین ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
اسفندیار اُغلی \ esfand[i]yār-oqli\ ، یا بنیجاندار، از خاندانهای حاکم آسیای صغیر که ١٧٤ سال (٦٩٠-٨٦٤ق/ ١٢٩١-١٤٦٠م) بر ایالتـهای قسطمـونی و سینوپ ــ پافلاگونیۀ سابـق ــ در کرانۀ غربی دریای سیاه، فرمان راندند.
این خاندان به جاندار اُغوللاری (از مشاغل دربار سلجوقی؛ جاندار به معنی محافظ است) نیز مشهورند؛ اما تاریخنگاران عثمانی آنان را به اسفندیاربیک، هشتمین امیر این سلسله که ٤٧ سال فرمان راند، نسبت داده، و اسفندیار اغوللاری یا اسفندیارزادگان نامیدهاند (اوزون چارشیلی، «تاریخ...»، ٨١ ، «امیرنشینها...»، ١٢٧-١٢٨). اینان به قزلاحمدلو، منسوب به قزلاحمد، یازدهمین فرمانروای این خاندان، نیز نامبردارند (منجمباشی، ٢٩؛ زامباور، ٢٢٤؛ اوزتونا، ٣٧).
حکومت خاندان اسفندیار اغلی از آغاز تا انجام، با فراز و نشیبهایی همراه بوده است. آنان در آغاز، تابع سلجوقیان روم، آنگاه ایلخانان و سپس عثمانیها بودند و مدتی نیز بهطور مستقل فرمان راندند (همو، ٣٨). تبار این خاندان بهطور دقیق دانسته نیست. برخی آنان را از اُغُزها و تیرۀ کایی (همو، ٣٩)، یا آلایوند (یوجل، ٥٤) میدانند، اما آنان نسب خود را به خالد بن ولید میرساندند (منجمباشی، همانجا). مسلم این است که آنان ترکمانانی بودند (یوجل، ٥٥) که در زمان سلجوقیان، روم (آسیای صغیر) را گشودند (ابوالفدا، ٤٣١).
مآخذ
ابوالفدا، تقویم البلدان، ترجمۀ عبدالمحمد آیتی، تهران، ١٣٤٩ش؛
زامباور، ادوارد فون، نسبنامۀ خلفا و شهریاران، ترجمۀ محمدجواد مشکور، تهران، ١٣٥٦ش؛
منجمباشـی، احمد بـن لطفالله، صحـائف الاخبـار، تـرجمۀ احمد نـدیم، استانبول، ١٢٨٥ق، ج ٣؛
نیز:
Öztuna, Y., Büyük Türkiye Tarihi , Istanbul, ١٩٨٣, vol. I;
Uzunçarṣılı, İ., H., Anadolu Beylikleri, Ankara, ١٩٦٩;
id., Osmanlı Tarihi, Ankara, ١٩٨٢, vol. I;
Yücel, Y., Çoban-Oğulları Candar-Oğulları Beylikleri, Ankara, ١٩٨٠.
علیاکبر دیانت (دبا)