دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٦٦٤ - آقامالیان
آقامالیان
نویسنده (ها) :
مریم همایونی افشار
آخرین بروز رسانی :
یکشنبه ١٨ خرداد ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
آقامالیان \āqāmāliyān\، آرماییس (١٢٨٩-١٣٦٤ ش)، کارگردان تئاتر و سینما. او در جلفای نخجوان متولد شد، در تبریز و ایروان به تحصیل نقاشی پرداخت و در ١٣٠٩ ش برای ادامۀ تحصیل در مدرسۀ هنرهای دراماتیک به برلین رفت (هویان، ٣٤؛ سیف، ١ / ٣٩؛ بهارلو، ١٥).
آقامالیان پساز بازگشت به ایران، میان سالهای ١٣١٤- ١٣١٨ ش، در جلفای اصفهان اقامت گزید و نمایشهایی را به صحنه برد که «کین» و «سیاوش و سودابه» از آن جملهاند. سپس به تبریز رفت و تا ١٣٢٤ ش چندین نمایشنامه ازجمله «ناموس»، «خدایان قدیم» و «عاقبت شمار» را کارگردانی کرد.
آقامالیان اولین کسی بود که طراحی صحنه را بهصورت حرفهای در ایران مطرح ساخت و با به کارگیری سکوی چرخان، دکور سادۀ نمایشها را به صحنههایی متناسب با فضای نمایشی تغییر داد. صحنههای طراحیشدۀ او افزون بر هماهنگی با فضای نمایش، زیبا و کاربردی نیز بودند (غفاری، ٢١٣؛ هویان، همانجا؛ «آرماییس ... »، بش ). او از ١٣٢٥ ش فعالیتهای هنری خود را در تهران و در باشگاه تئاتر آرارات ادامه داد و با ساخت فیلم در جستوجوی داماد (١٣٣٩ ش)، وارد عرصۀ سینما شد و پساز آن ٨ فیلم دیگر ازجمله فرشتهای در خانۀ من (١٣٤٢ ش) و دو انسان (١٣٤٥ ش) را کارگردانی کرد (هویان، ٣٤-٣٥؛ بهارلو، همانجا؛ مهرابی، ٩٦، ١٠٦، ١١٦؛ امید، ٣١٦، ٣٥٨).
مآخذ
«آرماییس آقامالیان»، سورهسینما (مل )؛
امید، جمال، تاریخ سینمای ایران، تهران، ١٣٧٤ ش؛
بهارلو، عباس، دانشنامۀ سینمای ایران، تهران، ١٣٨٣ ش؛
سیف، محسن، کارگردانان سینمای ایران، تهران، ١٣٧٧ ش؛
مهرابی، مسعود، تاریخ سینمای ایران از آغاز تا سال ١٣٥٧ ش، تهران، ١٣٦٨ ش؛
هویان، آندرانیک، نقش ارمنیان در سینمای ایران، تهران، ١٣٨١ ش؛
نیز:
Ghaffari, F., «Iran», The World Encyclopedia of Contemporary Theatre, London, ١٩٩٨, vol. V;
Sourehcinema, www.sourehcinema.com / people / people.aspx?Id= ١٣٨٢٠٤٢٣٠٠٠٥ (acc. Dec. ٣, ٢٠١٣).
مریم همایونی افشار