اَرْته سوراس [arta sūrās]، برگردان یونانی نام چند شخصیت ایرانی که صورت ایرانی باستان آن بایستیŗtasūra-٭ و فارسی باستان ŗtaөūra-٭ به معنای «دارای نیروی رته (نظم گیهانی)» بوده باشد و صورتهای اکدی و ایلامی آن نیز در کتیبه‌ها آمده است ( ایرانیکا، II/٦٥٢؛ مایرهُفر، ١٦٦؛ هینتس، I/٧٧١؛ هلک، ٧٠٣).
برخی از منابع کهن از ارته‌سوراس نامی یاد می‌کنند که در دوران آستیاگ و کورش دوم شهرب هیرکانیه بوده است؛ این شخص ظاهراً همان کسی است که در منابع دوره‌های بعد، از اهـالی هیرکانیـه و از درباریان بانفوذ کمبـوجیه معرفی می‌شـود ( ایرانیکا، همانجا؛ یوستی، ٣٧-٣٨). این ارته‌سوراس از مرگ بردیا آگاه بود و نخست اسفندادات را به جای او معرفی کرد، اما سپس داریوش را در رسیدن به تخت شاهی یاری داد (بریان، ١/١٥١، ٤١٤، ٤٢٥؛ داندامایف، ١٠٤، نیز ٨٩، حاشیۀ ١٤؛ کونیگ، ١٥٨). وی اندکی پس از داریوش درگذشت (بریان، ١/٨٩٠).
از دوران داریوش دوم نیز از سرداری با این نام یاد می‌شود که این پادشاه او را برای سرکوبی برادرش، ارسیتس، به سوریه فرستاد. ارته‌سوراس پس از دوبار شکست از ارسیتس، سرانجام و با همراهی یونانیان، بر او پیروز شد (داندامایف، ٢٥٩؛ نیز نک‌ : اُمستد، ٣٩٩؛ کونیگ، ١٥٨-١٥٩).
در زمرۀ اطرافیان اردشیر دوم نیز شخصی به نام ارته‌سوراس بوده که پلوتارک او را«چشم اردشیر»خوانده(نک‌ : بریان، ١/٩٨٦)، و از اهالی بلخ بوده است (امستد، همانجا). برخی او را با ارته‌سوراس پیش‌گفته یکی دانسته‌اند ( ایرانیکا، همانجا؛ یوستی، ٣٨).
علاوه بر اینها، در پیمان‌نامه‌ای یافت شده از نیپور، متعلق به ٤١٨ق‌م، نام ارته سورو (صورت اکدی ارته‌سوراس)، به عنوان شاهد، ذکر شده که از رعایای گوبریاس (فرمانروای بابل) بوده است (کونیگ، ١٥٩).
در میان لوحه‌های اقتصادی یافت‌شده در تخت‌جمشید نیز نام ایردَ‌شوره (صورت ایلامی ارته‌سوراس) آمده است (هلک، همانجا)، یک‌بار به عنوان نام انباردار سلطنتی دورۀ داریوش اول و باردیگر به عنوان نام یکی از مأموران حکومت خشیارشا.

مآخذ

بریان، پیر، امپراتوری هخامنشی، ترجمۀ ناهید فروغان، تهران، ١٣٨١ش؛
نیز:

Dandamaev, M. A., A Political History of the Achaemenid Empire, tr. W. J. Vogelsang, Leiden, ١٩٨٩;
Hallock, R. T., Persepolis Fortification Tablets, Chicago, ١٩٦٩;
Hinz, W. and H. Koch, Elamisches Wörterbuch, Berlin, ١٩٨٧;
Iranica ;
Justi, F., Iranisches Namenbuch, Marburg, ١٨٩٥;
König, F.W., «Artasûra», Reallexikon der Assyriologie, ed. E. Ebeling and B. Meissner, Berlin/Leipzig, ١٩٢٨, vol. I;
Mayrhofer, M., Onomastica Persepolitana, Wien, ١٩٧٣;
Olmstead, A. T., History of the Persian Empire, Chicago, ١٩٤٨.
عسکر بهرامی