دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٣٥ - ازهری
ازهری
نویسنده (ها) :
آخرین بروز رسانی :
یکشنبه ١٣ بهمن ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
اَزْهَری [azharī]، اسماعیل(١٩٠٠- ١٩٦٩م/ ١٢٧٩- ١٣٤٨ش)، دولتمرد و نخستوزیر سودان (١٩٥٤-١٩٥٦م/ ١٣٣٣-١٣٣٥ش) و مؤثر در تحصیل استقلال آن کشور.

ازهری در کالج گوردِن مِموریال در خرطوم، و دانشگاه آمریکایی بیروت تحصیل کرد و در١٩٤٠م رئیس «کنگرۀ عمومی فارغالتحصیلان» شد. این کنگره در آغاز بیشتر به اصلاحات آموزشی و اجتماعی توجه داشت، اما بعداً با حکومت انگلیسیها بر سودان به مخالفت برخاست و از اتحاد این کشور با مصر جانبداری کرد. ازهری در ١٩٤٣م، و در پی انشعابی در کنگره، حزب اَشِقّاء (برادران) را سازمان داد؛ مخالفتش با پیشنهاد انگلستان مبنی بر خودگردانی سودان به بازداشت او در دسامبر ١٩٤٨ انجامید.
او در ١٩٥٢م به ریاست «حزب وحدتطلب ملی» رسید و این حزب در انتخابات ١٩٥٣م به پیروزی قاطعی دست یافت. ازهری در ژانویۀ ١٩٥٤ نخست وزیر سودان شد. او با توجه به مقاومت مخالفان وحدت، دریافت که اتحاد با مصر فقط به بهای تن دادن به جنگی داخلی عملی خواهد شد. از اینرو، در مۀ ١٩٥٥ قول داد که در راه کسب استقلال کامل سودان تلاش کند. اما اندکی پس از استقلال سودان (اول ژانویۀ ١٩٥٦) قدرت ازهری، به سبب رقابتهای جناحی درون حزب وحدتطلب ملی، کاهش یافت.
در ١٩٥٨م دولتی نظامی در سودان به قدرت رسید. در ١٩٦٤م ازهری دیگر بار به عنوان رئیس حزب وحدتطلب ملی وارد میدان شد و در ١٩٦٥م به ریاست «شورای عالی سودان» (یعنی ریاست حکومت) منصوب، و در ٢٥ مۀ ١٩٦٩ با کودتایی نظامی سرنگون شد. (١٠٨)