اِستِفان باتوری \ [e]stefān bātori\ (در لهـستانـی؛ در مجاری: ایشتوان \ ištvān\ باتوری؛ ١٥٣٣-١٥٨٦م/ ٩٤٠- ٩٩٥ق)، شهریار (پرنس) ترانسیلوانی (١٥٧١-١٥٧٦م) و شاه لهستان (١٥٧٥-١٥٨٦م). او ایـوان مخـوف ــ تـزار روسیه ــ را شکست داد و کوشید با یکپارچه کردن لهستان، مِهین‌دوک‌نشین مسکو، و ترانسیلوانی، کشوری بزرگ پدید آورد و ترکان عثمانی را از اروپا بیرون براند.
استفان در یکی از خاندانهای اشرافی سرشناس مجار زاده شد و در ١٥٥٦م به خدمت یانوش ژیگمُند (سیگیسموند) زاپولیا، شهریار سرزمین تازه‌استقلال‌یافتۀ ترانسیلوانی درآمد. او مراحل پیشرفت را تا فرماندهی کل ارتش پیمود و به‌رغم مخالفتهای دودمان هابسبورگ، اشراف مجار در ١٥٧١م او را به‌عنوان شهریار ترانسیلوانی و جانشین زاپولیا برگزیدند.
پس از آنکه آنری دو والوا، شاه لهستان، با عنوان آنری سوم به پادشاهی فرانسه رسید و در ١٥٧٤م لهستان را ترک کرد، استفان با پشتیبانی یان زامویْسکی و با رأی اکثریت اشراف لهستانی، در ١٥٧٥م به پادشاهی لهستان برگزیده شد. رقیب او برای گزیده شدن به این مقام، امپراتور ماکسیمیلیان دوم از خاندان هابسبورگ بود. استفان برادرش کریستف را جانشین خود در ترانسیلوانی کرد و سپس با شتاب راهی کراکوف شد و در ١٥٧٦م در آنجا تاج‌گذاری کرد؛ اما تا پایان ١٥٧٧م که بر گدانسک تسلط یافت، نتوانست لهستان را کاملاً آرام کند. او با آنّا، دختر زیگمونت یکم، شاه پیشین لهستان، ازدواج کرد و یان زامویسکی را به صدراعظمی خود برگزید.

استفان با عثمانی پیمان آتش‌بس بست و در جنگ لیوونیا، در طول سه سال، چندین‌بار ایوان چهارم ــ ملقب به مخوف، تزار روسیه ــ را شکست داد و به‌موجب پیمان ١٥٨٢م، روسیه را واداشت که پُلُتسک و لیوونیا را به اتحادیۀ لهستان و لیتوانی بازگرداند.
استفان که مذهب کاتولیک داشت، برای ترویج جنبش ضد اصلاح دینی و تحکیم سلطنت خویش، با مقاومت چشمگیر اتباعش روبه‌رو شد. او پیش از مرگ در نظر داشت جنگی صلیبی برضد امپراتوری عثمانی به راه اندازد.

مآخذ

CE, ٦th edition (under «Stephen Báthory»);
EB, ٢٠٠٨ (under «Stephen Báthory»);
GLE (under «Étienne Ier Báthory»);
ME, ٢٠٠٨ (under «Stephen Báthory»).
بخش تاریخ