اِستیوِنز\ [e]stivenz\ ، جان‌ لوید (١٨٠٥-١٨٥٢م/ ١٢٢٠-١٢٦٨ق)، حقوق‌دان، کاوشگر و باستان‌شناس آمریکایی. او با کشف ویرانه‌های برجامانده از تمدن مایا در آمریکای مرکزی و مکزیک (١٨٣٩-١٨٤٠ و ١٨٤١-١٨٤٢م)، باستان‌شناسی آمریکای میانه را بنیاد نهاد.

استیونز در شروزبِری در ایالت نیوجرسی زاده ‌شد. ‌او در ١٣سالگی وارد کالج (امروزه دانشگاه) کلمبیا در نیویورک شد و در ١٨٢٢م از آنجا مدرک کارشناسی گرفت. سپس تحصیلات خود را در مدرسۀ عالی حقوق لیچ‌فیلد در ایالت کِنِتیکِت پی گرفت و در ١٨٢٨م در ایالت نیویورک پروانۀ وکالت دریافت کرد. او در اواخر دهۀ ١٨٢٠م وارد سیاست شد و به همکاری با حزب دمکرات نیویورک پرداخت.
استیونز پس از آنکه گرفتار یک بیماری تنفسی شد، به توصیۀ پزشکان شغل وکالت را رها کرد و به سفری در اروپای شرقی و خاور نزدیک رفت و گزارش سفرش را در دو کتاب منتشر کرد.
استیونز در ١٨٣٩م، به‌عنوان کاردار سفارت آمریکا، به آمریکای مرکزی رفت. او که گزارشهایی دربارۀ ویرانه‌هایی باستانی در این منطقه دریافت کرده بود، تصمیم به کاوش در آنجا گرفت. او فردریک کَثِروود، تصویرساز، معمار و باستان‌شناس انگلیسی، را با خود همراه کرد تا یافته‌هایشان را به تصویر کشد. آنان به سوی کُپان در هُندوراس حرکت کردند و با دشواری فراوان، میان جنگهای انبوه به کاوش پرداختند. سرانجام، هنگامی که کم‌و‌بیش ناامید شده بودند، در آنجا محوطه‌ای باستانی، شامل سنگهای یادمان، تراسها، پلکانها و دیوارهایی با تزیینات عجیب و افسانه‌ای یافتند. آنان سپس به شبه‌جزیرۀ یوکاتان و منطقۀ چیاپاس در مکزیک رفتند و از چندین محوطۀ باستانی، از جمله چیچِن ایتثا، دیدن کردند. دستاورد سفرهای آنان دو کتاب «رویدادهای سفر در آمریکای مرکزی، چیاپاس و یوکاتان» (١٨٤١م، ٢ ج) و «رویدادهای سفر در یوکاتان» (١٨٤٣م، ٢ج) بود که کثروود در آنها، جزئیات بناها و آثار یافت‌شده را با گراورهای بسیاری به تصویر کشیده بود. این کتابها با استقبال فراوانی روبه‌رو شد و دانشمندان و عموم مردم را به آثار باستانی مایاها علاقه‌مند کرد.
بازپسین سالهای زندگی استیونز در مدیریت نخستین شرکت آمریکایی کشتی‌رانی بخار میان اروپا و آمریکا، و ساخت راه‌آهن از این سو به آن سوی باریکۀ خشکی (برزخ) پاناما سپری شد.

مآخذ

EA, ٢٠٠٦;
EB, ٢٠١٠;
ME, ٢٠٠٩.
بخش مفاهیم جدید و عناوین ویژه