اِستوارت \ [e]stu[v]ārt\ ، گیلبِرت چارلز (١٧٥٥- ١٨٢٨م/ ١١٦٩-١٢٤٣ق)، نقاش آمریکایی. او که یکی از تک‌چهره‌پردازان بزرگ زمان خویش، و آفرینندۀ اسلوب ویژۀ آمریکایی در تک‌چهره‌پردازی (نقاشی پُرتره) بود، بیشتر به‌سبب نقاشیهایش از چهرۀ جرج واشینگتن، نخستین رئیس‌جمهور آمریکا، شناخته می‌شود.
استوارت در نورث کینگزتاون در ایالت رود آیلند زاده شد، اما در شهر نیوپورت، در نزدیکی زادگاهش، پرورش یافت و مقدمات نقاشی را نیز همان‌جا آموخت. او که از همان آغاز، استعداد خود را در نقاشی آشکار ساخته بود، شاگرد کازمو اَلِگزاندِر ــ نقاش اسکاتلندی ــ شد که به نیوپورت سفر کرده بود، و در اوایل دهۀ ١٧٧٠م به همراه او به ادینبورگ (ادینبره) در اسکاتلند رفت. او پس از مرگ الگزاندر در ١٧٧٣م به آمریکا بازگشت. در ١٧٧٥م به لندن رفت و به کارگاه هُنری بِنجِمین وِست، نقاش آمریکایی، راه یافت و حدود ٥ سال با او همکاری کرد؛ اما اسلوب پختۀ او از تامِس گِینزبِرو و سِر جاشوا رِنِلدز، تک‌چهره‌پردازان انگلیسی، بیشتر متأثر است تا از وست.
استوارت در ١٧٨٢م کارگاه نقاشی خود را در لندن برپا کرد و موفقیت چشمگیری یافت، چنان‌که سفارشهایی برای نقاشی چهرۀ برخی از سرشناس‌ترین اشراف انگلستان دریافت کرد. او چندین‌بار آثار خود را در فرهنگستان سلطنتی هنر لندن نیز به نمایش گذاشت و با استقبال روبه‌رو شد. با این همه، سهل‌انگاری و ولخرجی او سبب می‌شد که همواره بدهکار باشد. او برای رهایی از دست طلبکاران، در ١٧٨٧م به دابلین در ایرلند رفت و ٦ سال آنجا ماند. در آنجا نیز از نظر هنری با موفقیت، ولی از نظر مالی با شکست روبه‌رو شد.
استوارت در ١٧٩٣م به آمریکا بازگشت و چندی نگذشت که سرآمد تک‌چهره‌پردازان آن کشور شد. او اندک‌زمانی در شهر نیویورک زیست، سپس به فیلادلفیا رفت و حدود ١٢ سال در آنجا ماند، و پس از زندگی در چند شهر دیگر، در ١٨٠٥م برای همیشه در بوستُن اقامت گزید.
آثار استوارت را معاصرانش می‌ستودند و منتقدان امروزی هم بر این داوری مُهر تأیید زده‌اند، به‌ویژه تکنیک نقاشی، رنگهای درخشان و نفوذ عمیق روانی آثار او را تحسین کرده‌اند. در میان نزدیک به هزار تک‌چهره‌ای که از او بر جا مانده، بی‌گمان شناخته‌شده‌ترین آنها نقاشیهایی است که از چهرۀ جرج واشینگتن کشیده است. او در اصل، سه نقاشی از روی مدل واقعی کشید، اما بیش از ١٠٠ کپی از روی این سه نقاشی در کارگاه هنری او کشیده شد. این سه تابلو عبارت‌اند از: ١. پرترۀ نیم‌تنه، معروف به وُن (١٧٩٥م)، که دست‌کم ١٥ کپی از آن موجود است و یکی از آنها در نگارخانۀ ملی هنر در شهر واشینگتن نگهداری می‌شود؛ ٢. پرترۀ تمام‌قد، معروف به لَنزداون (١٧٩٦م)، که برای مارکوئیس آو لنزداون کشیده شد و اصل آن در فرهنگستان هنرهای زیبای پنسیلوانیا قرار دارد؛ ٣. پرترۀ ناتمام، که تنها سر آن نقاشی شده است، موسوم به آتِنایوم (١٧٩٦م)، و اصل آن به‌طور مشترک متعلق به نگارخانۀ ملی پرتره در شهر واشینگتن و موزۀ هنرهای زیبای بوستن است. پرترۀ آتنایوم مشهورترین اثر استوارت، و شناخته‌شده‌ترین نقاشی از چهرۀ جرج واشینگتن به‌شمار می‌رود و بر اسکناسهای یک دلاری ایالات متحدۀ آمریکا نیز نقش شده است. بیش از ٦٠ کپی از این اثر در کارگاه نقاشی استوارت کشیده شد.

استوارت پرتره‌های مشهور دیگری نیز ساخته است، برای نمونه، از جان اَدِمز، تامِس جِفِرسِن و جِیمز مَدیسِن، رئیسان‌جمهور آمریکا، و جرج سوم و جرج چهارم، پادشاهان بریتانیا، و نیز تک‌چهرۀ خانمِ آقای ریچارد یِیتس (١٧٩٣-١٧٩٤م؛ نگارخانۀ هنری ملی، شهر واشینگتن). استوارت رسماً شاگردی نداشت، ولی شیوۀ کارش بر تک‌چهره‌پردازان نسل بعد تأثیری ژرف نهاد.

مآخذ

BBEA;
CE, ٦th edition;
EA, ٢٠٠٦;
EB, ١٩٨٦, ٢٠٠٨;
ME, ٢٠٠٨;
OCA.
بخش هنر و معماری جهان