دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٧٠٢ - استاویسکی، ماجرای
استاویسکی، ماجرای
نویسنده (ها) :
بخش مفاهیم جدید و عناوین ویژه
آخرین بروز رسانی :
یکشنبه ٢٥ اسفند ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
اِستاویسکی ، ماجرایِ \ mājarā-ye [e]stāviski\ ، رسوایی مالی و سیاسیای که فرانسه را در ١٩٣٤م/ ١٣١٢ش تکان داد. این رسوایی زمینه را برای تبلیغات جناح راست فراهم آورد و به بحرانی بزرگ در تاریخ جمهوری سوم (١٨٧٠-١٩٤٠م) انجامید.
رسوایی در دسامبر ١٩٣٣ آشکار، و معلوم شد که اوراق قرضـۀ یک سازمـان اعتبـاری در شهر بایُن بیبهاست. این سازمان را آلکساندر استاویسکی، روستبار و کارشناس امور مالی، بنیاد نهاده بود. در ژانویۀ ١٩٣٤ که جسد استاویسکی کشف شد، مقامات پلیس اعلام کردند که او خودکشی کرده است، اما افراطگرایان و بهویژه اعضای جناح راست مجلس فرانسه معتقد بودند استاویسکی به قتل رسیده است تا رسوایی بزرگی که شماری از افراد سرشناس، از جمله وزیران و اعضای قوۀ مقننه در آن درگیر بودند، برملا نشود. دولت تلاش کرد بر ماجرا سرپوش بگذارد و اقدام دولت، اعتقاد به فساد بنیادین رژیم پارلمانی را در مردم تقویت کرد. انجمنهای ضدجمهوری، بهویژه انجمنهای فاشیستگونۀ آکسیون فرانسِز و کروا دو فو (صلیبِ آتش) به امید برانداختن رژیمِ جمهوری چندین تظاهرات مردمی برپا کردند.
این ناآرامیها با شورش ٦ فوریۀ ١٩٣٤ به اوج رسید که در جریان آن، ١٥ تن بیرون از مجلس نمایندگان کشته شدند. گسترش ناآرامیها موجب شد دو نخستوزیر دولت ائتلافی از جناح چپ، یکی پس از دیگری استعفا دهند؛ اما تشکیل دولت میانهروِ وحدت ملی به رهبری گاستُن دومِرگ، رئیسجمهور پیشین، در فوریۀ ١٩٣٤، بار دیگر اعتماد مردم را به دولت بازگرداند و به خطری که جمهوری را تهدید میکرد، پایان داد.
دربارۀ این ماجرا و ریشهها و پیامدهای آن شماری کتاب نوشته شده است. در ١٩٧٤م هم فیلمی به نام استاویسکی ساخته شد که ژان ـ پل بِلموندو در آن بازی کرد.
مآخذ
CE, ٦th edition;
EB, ٢٠٠٨;
ME, ٢٠٠٨ (under «Stavisky»).
بخش مفاهیم جدید و عناوین ویژه