اِستاریکُف \ [e]stārikof\ ، آلیکسِی آرکـادیِـویـچ (١٨٩٢-١٩٦٢م/ ١٢٧١-١٣٤٠ش)، ایران‌شناس روس، پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی و مترجم شاهنامۀ فردوسی.
استاریکف در مسکو زاده شد؛ پس از گذراندن تحصیلات مقدماتی، در انستیتو لازاریفسکی به آموختن زبانهای شرقی پرداخت و در ١٩١٥م آن را به پایان رساند. او یک سال بعد در رشتۀ حقوق از دانشگاه مسکو فارغ‌التحصیل شد؛ سپس برای دریافت درجۀ نامزدی علوم یا دکتری در رشتۀ زبان‌شناسی، رساله‌ای دربارۀ آثار ادبی ‌ـ حماسی امیرخسرو دهلوی نوشت و در ١٩٤٥م از آن دفاع کرد ( فرهنگ...، ذیل استاریکف).
استاریکف از ١٩٣٨ تا ١٩٥٦م استاد دانشکدۀ شرق‌شناسی، و پس از آن تا ١٩٦٢م استاد دانشکدۀ زبان‌شناسی دانشگاه مسکو بود و از ١٩٥٧ تا ١٩٦٢م در مقام کارمند علمی دانشکدۀ ادبیات بین‌الملل فرهنگستان علوم شوروی فعالیت کرد (همان‌جا).
استاریکف را از برجسته‌ترین پژوهشگران روسیه دانسته‌اند که در زمینۀ ادبیات فارسی و نشر متون کهن کار کرده‌اند (افشار، راهنما...، ٧٢). او چند غزل از مولوی، سنایی، سلمان ساوجی و خاقانی را به روسی ترجمه کرد، مقالۀ «عشقی و منظومۀ ایدئال وی» را دربارۀ منظومۀ میرزادۀ عشقی نوشت و مقاله‌ای هم دربارۀ پیشینۀ پژوهشهای واژه‌شناختی در دانشگاه مسکو انتشار داد. او بیشتر عمر خود را به ترجمۀ روسی شاهنامه و همچنین پژوهش دربارۀ این اثر و فردوسی گذراند ( فرهنگ، همان‌جا). حاصل این پژوهشها شرحی است که او دربارۀ زندگی و آثار فردوسی و اهمیت شاهنامه در ٧ فصل نوشته است. این پژوهش، که در انتهای جلد نخست ترجمۀ روسی شاهنـامـه (١٩٥٧م) ــ زیر نظر برتلس ــ آمده، بـه فارسی نیز ترجمه شده، و نخست بـه‌صورت رشتـه‌مقـالات و سپس در قـالب کتـاب بـه چاپ رسیده است (کوزنتسوا، ٢٩؛ افشار، کتاب‌شناسی...، ٢٩، ٨٩؛ نیز نک‌ : آذرخشی، ١؛ سرکاراتی، ٧٢).

مآخذ

آذرخشی، رضا، مقدمه بر فردوسی و شاهنامۀ استاریکف، ترجمۀ رضا آذرخشی، تهران، ١٣٤٦ش؛
افشار، ایرج، راهنمای تحقیقات ایرانی، تهران، ١٣٤٩ش؛
همو، کتاب‌شناسی فردوسی: فهرست آثار و تحقیقات دربارۀ فردوسی و شاهنامه، تهران، ١٣٤٧ش؛
سرکاراتی، بهمن، «بنیان اساطیری حماسۀ ملی ایران»، شاهنامه‌شناسی، تهران، ١٣٥٧ش، ج ١؛
فرهنگ خاورشناسان، ویراست ٢، پژوهشگاه علـوم انسانـی و مطالعات فـرهنگـی، تهران، ١٣٧٦ش بب‌ ؛
کـوزنتسوا، ن. آ. و ل. م. کولاگینا، «مطالعات دربارۀ ایران»، پیام نوین، ١٣٤١ش، س ٥، شم‌ ١.

عسکر بهرامی