اَرْتِشِ سُرْخ [arteš-e sorx] (در روسی: کراسْ‌نـایا آرْمیا)، ارتش شوروی که پس از انقلاب بلشویکی ١٩١٧م، به دست حکومت کمونیستی تأسیس‌گردید. نام ارتش سرخ در ١٩٤٦م کنار گذاشته شد.
نیروهای زمینی و دریایی ارتش امپراتوری، همراه با دیگر نهادهای امپراتوری روسیۀ تزاری، پس از آغاز انقلابهای ١٩١٧م متلاشی شدند. برپایۀ فرمان ٢٨ ژانویۀ ١٩١٨، «شورای کمیسرهای خلق» ارتش سرخِ کارگران و دهقانان را بر مبنای داوطلبی ایجاد کرد. نخستین واحدهای این ارتش با شوری انقلابی می‌جنگیـدند و در ٢٣ فـوریۀ ١٩١٨ ــ که روز ارتش شوروی نامیده شد ــ در نبرد نارْوا و پسْکُف، در برابر نیروهای آلمانی، خود را شناساندند. حکومت شوروی در ٢٢ آوریل ١٩١٨، فرمان آموزش نظامی اجباری را برای کارگران و دهقانانی که کسی را در استخدام خود نداشتند، صادر کرد و این آغاز ارتش سرخ بود. بنیادگذار این ارتش لئون تروتْسْکی (ه‌ م)، کمیسر خلق در امر جنگ بود که از مارس ١٩١٨ تا از دست دادن مقامش در نوامبر ١٩٢٤، در این سمت خدمت کرد.
ارتش سرخ که فقط از میان کارگران و دهقانان نیرو می‌گرفت، بی‌درنگ با مشکل ایجاد ردۀ افسران کارآمد و مطمئن روبه‌رو شد. تروتسکی با بسیج کردن افسران پیشین ارتش امپراتوری، با این مشکل مقابله کرد. تا ١٩٢١م حدود ٥٠ هزار تن از این افسران در ارتش سرخ خدمت می‌کردند که جز مواردی استثنایی، به رژیم شوروی وفادار ماندند. رایزنان سیاسی که به آنها کمیسر می‌گفتند، در همۀ یگانهای ارتش‌ حضور داشتند و بر وفاداری افسران نظارت، و در میان سپاهیان تبلیغ سیاسی می‌کردند. با ادامه یافتن جنگ داخلی روسیه،آموزشگاههای افسری با دوره‌های کوتاه مدت آغاز به کار کرد تا افسرانی پرورش دهد که از نظر سیاسی مطمئن‌تر به شمار روند.
در خلال سالهای ١٩٢٥ تا ١٩٣٣م، شمار اعضای حزب کمونیست در میان رده‌های ارتش سرخ از ١٩ به ٤٩ درصد افزایش یافت و این افزایش در میان افسران به مراتب بیشتر بود. افزون بر این، همۀ فرماندهانْ فارغ‌التحصیل آکادمیهای نظامی شوروی و آموزشگاههای افسری بودند و ورود به این نهادها نیز به کسانی منحصر می‌شد که حزب کمونیست‌ آنها را توصیه می‌کرد.
در مۀ ١٩٣٧، تصفیۀ گستردۀ همۀ مخالفان بالقوۀ رهبری استالین (ه‌ م) از شمار افسران کاست و روحیه و کارآمدی ارتش سرخ را به میزان بسیار کاهش داد. در ١٢ ژوئن همان سال، مارشال توخاچِفسکی (ه‌ م)، معاون اول کمیسر جنگ و ٧ ژنرال دیگر ارتش سرخ به اتهام خیانت به اتحاد شوروی به سود ژاپن و آلمان، مقصر شناخته، و همگی تیرباران شدند. شمار بسیاری از ژنرالها و سرهنگهای دیگر نیز یا اخراج شدند و یا روانۀ اردوگاههای کار اجباری گردیدند. آثار این تصفیه در شکستهای سخت ارتش سرخ در خلال نخستین ماههای یورش ارتش آلمان (١٩٤١م) ظاهر شد، اما دیری نپایید که رده‌ای از فرماندهان جوان‌تر سربرافراشتند و ارتش شوروی را در جنگ جهانی دوم به پیروزی رساندند.
‌در پایان این جنگ، شمار نیروهای مسلح شوروی، اعم از افسران و سربازان، به رقم ٠٠٠‘٣٦٥‘١١ تن می‌رسید، اما تا پایان ١٩٤٥م کاهش نیروها آغاز شد و شمار آنها طی چند سال به کمتر از ٣ میلیون تن تقلیل یافت. در ١٩٤٦م، واژۀ‌ سرخ از نام نیروهای مسلح شوروی برداشته شد.
انضباط و تنبیه در ارتش شوروی همواره جدی بود. در جنگ جهانی دوم برای تنبیه برخی یگانها، به آنها مأموریتهای مرگبار می‌دادند. البته در ١٩٦٠م مقررات جدیدی گذارده شد که انضباط و همین‌طور تنبیهات را تخفیف داد و نظارت دوگانۀ فرماندهان نظامی و کمیسرهای سیاسی هم خاتمه یافت. عصر «ارتش سرخ» انقلابی در واقعیت نیز همچون نامش پایان گرفت.
(١٥٤)