دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٥٥٦ - آقچورا
آقچورا
نویسنده (ها) :
جعفر شعار
آخرین بروز رسانی :
یکشنبه ١٨ خرداد ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
آقچورا \āqčūrā\، یوسف (١٢٩٣-١٣٥٤ ق / ١٨٧٦-١٩٣٥ م)، نویسنده، روزنامهنگار، مـورخ و سیاستمدار ترک. وی در شهر سیمبیرسک (اُلیانوفسک کنونی)، واقع در کرانۀ راست رود ولگای میانه، زاده شد. پس از گذراندن دورۀ تحصیلات در مدرسۀ نظام (حربیّه) (١٣١٤ ق / ١٨٩٦ م) عضو ستاد ارتش شد، اما بهسبب گرایش به جنبش ترکهای جوان از ارتش اخراج، و به طرابلس غرب تبعید گردید. آنگاه به پاریس گریخت و در مدرسۀ علوم سیاسی به تحصیل پرداخت (١٣١٧ ق / ١٨٩٩ م). سپس به روسیه رفت و در نهضت سیاسی «اتفاق مسلمانان روسیه» به فعالیت پرداخت («دائرةالمعارف ترک»؛ «دائرةالمعارف زبان ... »). او پس از اعلام مشروطیت دوم در عثمانی (١٣٢٦ ق / ١٩٠٨ م) به استانبول بازگشت و انجمن ترک را بنیاد گذاشت (١٣٢٩ ق / ١٩١١ م). این انجمن نشریهای به نام «تورک یوردو» (میهن ترک) منتشر میکرد که آقچورا سردبیر آن بود (ووسینیچ، ٢٠٤). آقچورا در ذیحجۀ ١٣٤٩ / آوریل ١٩٣١ از سوی آتاتورک مأمور تشکیل انجمن تاریخ ترک شد و خود به ریاست آن تعیین گردید.
او از ناسیونالیستهای فعال و متفکر ایدئالیست، و از هواداران پانتورانیسم بود و به این مسلک به عنوان آرمانی فرهنگی مینگریست.
آقچورا در زمینۀ علمی نیز فعالیت میکرد و تألیفاتی در تاریخ و سیاست دارد که برخی عبارتاند از: «خاطرات زندان»، «وضع کنونی تاتارهای مسلمان روسیه و آرمانهای آنان»، «جریانهای سیاسی اروپا»، «سالنامۀ ترک» (١٩٢٨)، «دوران فروپاشی امپراتوری عثمانی» (١٩٤٠)، «سه نوع سیاست»، «مسئلۀ شرق»، «درسهایی از تاریخ سیاسی».
مآخذ
ووسینیچ، وین، تاریخ امپراتوری عثمانی، ترجمۀ سهیل آذری، تبریز، ١٣٤٦ ش؛
نیز:
Türk ansiklopedisi, Istanbul, ١٩٦٨-١٩٤٨;
Türk dili ve edebiyatι ansiklopedisi, Istanbul, ١٩٧٦-١٩٨٦.
جعفر شعار (دبا)