دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٥٠٧ - اسپسی
اسپسی
نویسنده (ها) :
پرویز رجبی
آخرین بروز رسانی :
سه شنبه ٢٢ بهمن ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
اَسپَسی \ aspasi\ ، نام قبیلهای ایرانی در حوالی گَندهاره در زمان حضور اسکندر در این منطقه (آریان، ٤١٧؛ آلتهایم، ١٦٦). تنها اطلاعی که از قوم اسپسی داریم، این است که در کنار رود خواسپِس (در ایرانی باستان: * هواَسپه «دارندۀ اسب خوب»؛ کُنار امروزی) میزیستند (استرابن، ٤٥-٤٧؛ پُلوبیوس، ١٩٥؛ کورتیوس، ٣١٩ ؛ EIr.، ذیل «اسپسی) و در ٣٢٧قم در برابر حملات قوای اسکندر بهشدت پایداری کردند. اینان پیش از رسیدن اسکندر، شهرشان را آتش زدند و به کوهستان پناه بردند. اما مقدونیها اسپسیان را دنبال کردند و بسیاری از آنان را کشتند. هنگامی که بطلمیوس فرمانروای قوم اسپسی را دید، به طرف او شتافت، اما چون بالا رفتن از کوه دشوار بود، ناگزیر از اسب پیاده شد. فرمانروا نیز با دیدن بطلمیوس به سوی او آمد و با نیزۀ خود ضربتی به او زد که به جوشن وی اصابت کرد و شکست. سپس بطلمیوس زخمی بر او وارد آورد و او را از پا در انداخت. با اینکه شهر اسپسیان سوخته بود، اسکندر به سردار خود، کراتِروس، دستور داد تا دیوار شهر را بازسازی کند و مردم منطقه و مقدونیانی را که به کار جنگ نمیآمدند، در آنجا سکنا دهد (آریان، ٤١٩-٤٢١). گفته شده است که قوم اَشوَکَۀ هندی با اسپسیان خویشاوند بودهاند. نام این قوم از ریشۀ اسپ است و به صورت هیپَسی نیز آمده است (نک : اشپیگل، ٥٦٤, n. ٣؛ تارن، ١٧٠).
مآخذ
Altheim, F. & R. Stiehl, Geschichte Mittelasiens im Altertum, Berlin, ١٩٧٠;
Arrian, Anabasis of Alexandri, tr. P.A. Brunt, London, ١٩٧٦, vol. I;
Curtius, Quintus, History of Alexander, tr. J. Rolfe, London, ١٩٧٦, vol. II;
EIr.;
Polybius, The Histories, tr. W. R. Paton, London, ١٩٧٢, vol. III;
Spiegel, F., Erânische Altertumskunde, Amsterdam, ١٩٧١, vol. II;
Strabo, The Geography, tr. & ed. H. L. Jones, LCL, London/ Cambridge (MA), ١٩٢٣-١٩٣٦, vol. VII;
Tarn, W. W., The Greeks in Bactria & India, Cambridge, ١٩٥١.
پرویز رجبی