اِسا ذِ کِیْرُش [esā ze keyroš]، ژوزه مـاریـا دِ (١٨٤٥-١٩٠٠م/ ١٢٦١- ١٣١٨ق)، داستان‌نویس پرتغالیِ طرفدار اصلاحات اجتماعی که ناتورالیسم و رئالیسم را در پرتغال باب‌کرد. او غالباً بزرگ‌ترین نویسندۀ پرتغالی، به‌ویژه در سدۀ ١٩م دانسته می‌شود که به شهرتی جهانی رسیده است.
اسا ذ کیرش پس از گرفتن مدرک تحصیلی‌اش در رشتۀ حقوق از دانشگاه کوئیمْبْرا در ١٨٦٦م، متوجه ادبیات شد و اندکی بعد داستانهای کوتاهِ کنایه‌آمیز، تخیلی و ترسناک او که غالباً، بی‌سبب تکان‌دهنده بودند، و نیز مقاله‌هایش در زمینه‌های گوناگون در «مجلۀ پرتغال» به چاپ رسید.

اسا ذ کیرش تا ١٨٧١م با گروهی از روشن‌فکران انقلابی پرتغال که قصد داشتند به اصلاحات‌اجتماعی و هنری دست زنند و به«نسل دهۀ ٧٠» معروف بودند، ارتباط نزدیکی برقرار کرده بود. او در سخنرانیهایی که از سوی این گروه حمایت می‌شد، ادبیات معاصر پرتغال را به عنوان ادبیاتی غیراصیل و ریاکارانه محکوم کرد.
او به عنوان کنسول پرتغال، نخست در هاوانا (١٨٧٢-١٨٧٤م) و سپس در چند شهر انگلستان(١٨٧٤- ١٨٨٨م)خدمت‌کرد؛ در این زمان، رمانهایی نوشت که به شهرتش انجامید. وی در این داستانها تلاش کرد تا از طریق ادبیات، آنچه را در نظام سنتی، زیان‌بار و پوچ می‌انگاشت، نشان دهد و در کشورش اصلاحات اجتماعی پدید آورد. نخستین داستانش، «گناه پدرْ آمارو» (١٨٧٥م)، آثار ویرانگر تجرد برای کشیشی ضعیف‌النفس، و نیز مخاطرات تعصب دینی را در شهرستانی کوچک در پرتغال توصیف می‌کند. در «پسرْعمو بازیلیو» (١٨٧٨م)، طنزی گزنده دربارۀ عشق به عنوان آرمانی رمانتیک و پیامدهای غمبار آن به کار گرفته شده است.
مهم‌ترین ویژگی «مایاها» (١٨٨٨م) که شاهکار او دانسته می‌شود، طنز تلخی است که به وصف دقیق طبقۀ متوسط مرفه و جامعۀ اشرافی پرتغال می‌پردازد. آخرین رمانهای او، برخلاف کارهای نخستینش، بسیار پراحساس‌اند. «شهر و کوهها» (١٩٠١م) ستایشی از زیبایی طبیعت پرتغال و سرخوشی زندگی روستایی است.
اسا ذ کیرش در ١٨٨٨م، به سمت کنسول پرتغال در پاریس منصوب شد و تا پایان زندگی در این مقام ماند. از آثار او که پس از مرگش چاپ شدند، می‌توان از «قصه‌ها» (١٩٠٢م) که مجموعه‌ای‌ازداستانهای‌کوتاه اوست،و نیز«آخرین‌برگها» (١٩١٢م) که شامل افسانه‌های مربوط به قدیسان است، نام برد. (١٠٠)