اَزَنْدَریان [azandariyān]، شهری کوچک در شهرستان ملایر (استان همدان).
ازندریان که در گذشته ازناوناریان نیز خوانده می‌شد ( فرهنگ جغرافیایی ایران، ٥/ ١٠)، در°٣٤ و´٣٢ عرض و°٤٨ و´٣٩ طول جغرافیایی(مفخم پایان،٢٣) و٨٨٠‘١ متر ارتفاع از سطح دریا، در ناحیه‌ای سرد و نیمه‌خشک قرار دارد ( فرهنگ جغرافیایی آبادیها...، ٤٧/ ٢٥). این آبادی با موقعیتی دامنه‌ای، در فاصلۀ ٦کیلومتری راه ملایر به همدان و ٣٢ کیلومتری شمال غربی شهر ملایر واقع است ( فرهنگ جغرافیایی ایران، همانجا؛ فرهنگ اجتماعی...، ١١). مجموعه‌ای از ناهمواریها اطراف این آبادی را فرا گرفته است (بازسازی...، ١٧).
اهالی این‌شهر به زبان فارسی و ترکی سخن می‌گویند و پیرو مذهب تشیع هستند( فرهنگ جغرافیایی آبادیها...،همانجا). فعالیت اصلی مردم کشاورزی است ( فرهنگ آبادیها...، «١٣٦٥ش»، ١٤). تولیدات اصلی زراعی عبارت‌اند از گندم، جو، چغندر قند، حبوبات، علوفه، صیفی و انگور ( فرهنگ اقتصادی...، ١١).
آب آشامیدنی و آبیاری که پیش از این از ٦ رشته قنات، رودخانۀ فصلی محلی و چشمه تأمین می‌شد ( فرهنگ جغرافیایی ایران، همانجا)، امروزه بیشتر از منابع زیرزمینی و توسط ٢٤ حلقه چاه عمیق (با عمق متوسطی حدود ٩٠ متر) و شماری چاه نیمه‌عمیق به دست می‌آید ( فرهنگ آبادیها...، «١٣٦٧ش»، ١٦). وجود تأسیسات و واحدهای خدماتی گوناگون (همان، ٨٤-٨٥؛ فرهنگ آبادیها، «١٣٦٥ش»، همانجا) موجب شده است تا ازندریان به صورت یک کانون فعال روستایی با عملکرد محلی و خدمات‌رسانی به روستاهای پیرامونی درآید. محل بیشترین رفت‌وآمد اهالی، شهر ملایر است ( فرهنگ اجتماعی، همانجا). معدن سیلیس کندلان در ٥ کیلومتری شرق آبادی قرار دارد ( فرهنگ جغرافیایی آبادیها، همانجا؛ نیز نک‌ : نام...، ٤٢).
امام‌زاده عبدالعظیم و نیز مقبرۀ شیخ ذوالفقار در این آبادی است(همانجا). ازندریان دارای٤ مسجد است ( فرهنگ جغرافیایی ایران، همانجا). آثار قلعه‌ای به نام مؤمن خان و نیز تپه‌ای به نام قزل‌قلعه‌سی از آثار قدیمی این آبادی است (همانجا).
شرکت تولیدی سیلیس همدان و نیز شماری کارگاههای صنعتی مانند جوشکاری، نجاری و تراشکاری در این آبادی وجود دارد (همانجا).
جمع‌ (برآورد ١٣٨٤ش): ٢٥١‘٩ تن.

مآخذ

بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای استان همدان، براساس محدودۀ سال ١٣٨٠ش، مرکز آمار ایران، ١٣٨٠ش؛
فرهنگ آبادیهای کشور «١٣٦٥ش»، شهرستان ملایر، مرکز آمار ایران، تهران، ١٣٦٧ش؛
فرهنگ آبادیهای کشور، سرشماری عمومی کشاورزی (١٣٦٧ش)، استان همدان، مرکز آمار ایران، تهران، ١٣٦٩ش؛
فرهنگ اجتماعی دهات و مزارع، استان همدان، جهاد سازندگی، تهران، ١٣٦٣ش؛
فرهنگ اقتصادی دهات و مزارع، استان همدان، جهاد سازندگی، تهران، ١٣٦٣ش؛
فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور (همدان)، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ١٣٧٦ش؛
فرهنگ جغرافیایی ایران، استان کردستان، دایرۀ جغرافیایی ستاد ارتش، تهران، ١٣٣١ش؛
مفخم پایان، لطف‌الله، فرهنگ آبادیهای ایران، تهران، ١٣٣٩ش؛
نام و نشان معادن فعال کشور (١٣٦٥ش)، مرکز آمار ایران، تهران، ١٣٦٨ش.

عباس سعیدی