دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢٩٦ - آزس
آزس
نویسنده (ها) :
تورج دریایی
آخرین بروز رسانی :
دوشنبه ٢ دی ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
آزِس [āzes]، نام دو پادشاه سکایی که در اواخر سدۀ ١قم و سالهای نخست میلادی بر نواحی سیستان، آراخوزیا (رخج)، پاکتیا، قندهار و تاکسیلا فرمانروایی میکردند. سکاها در سدۀ ٢قم به این نواحی سرازیر شدند. آنان در تاکسیلا با فرمانروایان یونانیتبار که از زمان اسکندر مقدونی بر آنجا حکومت میکردند، روبهرو شدند و با آنها جنگیدند. آزس اول توانست یکی از آخرین فرمانروایان یونانی به نام هیپوستراتوس را شکست دهد و سکاها را به قدرت برساند. در ٥٧ قم، همزمان با بر تخت نشستن آزس اول، تقویم ویکرَمه بنیاد نهاده شد که هنوز هم در هند از آن استفاده میشود (بیوار،١٩٦؛ نیز نک : بیلی، ٣-١٣). سکههای آزس اول، که در قندهار و تاکسیلا یافت شده، او را نیزه به دست بر روی اسبی نشان میدهند و به یونانی عنوان باسیلئوس مگاس یعنی شاه بزرگ یا شاهنشاه بر آنها ضرب شده است (مک دووال، ١٣٧-١٤٨).
از اواخر سدۀ ١قم یکسری از سکههای آزس با نام آزیلیسس در دست است که حکایت از خلع آزس میکند. البته احتمال آن نیز داده شده است که این دو نفر از یک خانواده بودهاند و با همدیگر حکومت میکردهاند (فرای، ١٩٩). پس از آزیلیسس یک آزس دیگر که او را آزس دوم میتوان نامید، به پادشاهی رسید. بر روی سکههایی که از آزس دوم در دست است، تصویر او تازیانه به دست، بر روی اسبی دیده میشود. دربارۀ زمان دقیق شکست آزیلیسس و شروع حکومت آزس دوم اطلاع دقیقی در دست نیست، اما میتوان گفت که در حدود همان زمان ونن اشکانی قسمت غربی سرزمینهای حکومت او، یعنی سیستان و آراخوزیا را به دست آورده بود. در ٢٠م خاندان هند و پارتی که معروفترین آنها گُندآفرید بود، حکومت آزس را برانداخت (بیوار، ١٩٧).
مآخذ
Bailey, H.W., «Two KharoŞŧhī Casket Inscriptions from Avaca», JRAS, ١٩٧٨;
Bivar, A. D. H., «The History of Eastern Iran«, The Cambridge History of Iran, vol. ٣(١), ed. E. Yarshater, Cambridge, ١٩٨٣;
Frye, R. N., The History of Ancient Iran, Munich, ١٩٨٤;
McDowal, D. W., «The Dynasty of Later Indo-Parthians», Numismatic Chronicle, ١٩٦٥.
تورج دریایی