دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢٤٦ - آزادی عمل
آزادی عمل
نویسنده (ها) :
آخرین بروز رسانی :
دوشنبه ٢ دی ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
آزادیِ عَمَل [āzādī-ye amal]، یـا لِسـه ـ فِـر، سیـاست مبتنی بر حداقل مداخلۀ دولت در امور اقتصادی افراد و جامعه. منشـأ اصطلاح لسـه ـ فـر معلـوم نیست، ولـی معمـولاً آن را به اقتصاددانان معروف به فیزیوکراتها نسبت دادهاند که از حدود سال ١٧٥٦ تا ١٧٧٨م/ ١١٦٩تا ١١٩٢ق در فرانسه فعال بودند. در نظریات اقتصاد کلاسیک که تحت تأثیر ادم اسمیث در بریتانیا بسط و گسترش یافت، از سیاست آزادی عمل اقتصادی حمایتی بسزا شده است.
طی سدۀ ١٩م، باور به آزادی عمل بسیار رایج بود؛ هواداران آن در تأیید اعتقاد خود به فعالیت فردی و فارغ از مقررات دست و پاگیر، به نظام اقتصادی طبیعی که از مفروضات اقتصاد کلاسیک بود، استناد میکردند. جان استوارت میل، اقتصاددان انگلیسی با استفاده از این تعبیر در کتاب «اصول اقتصاد سیاسی» (١٨٤٨م) آن را رواج داد. در این کتاب استدلالهای موافق و مخالف با فعالیت دولت در امور اقتصادی برشمرده شده است.
آزادی عمل گذشته از آموزهای اقتصادی، آموزهای سیاسی هم بوده است. نظریۀ غالب در سدۀ ١٩م از این قرار بود که فرد با تعقیب کردن هدفهای مطلوب خود میتواند بهترین نتایج را برای جامعهای که در آن عضویت دارد، به بار آورد. وظیفۀ دولت حفظ نظم و امنیت و دوری جستن از مداخله در ابتکار عمل فرد برای دنبال کردن هدفهای مطلوب خود است.
رواج این فلسفه درحدود سال١٨٧٠م به اوج خود رسید. در اواخر سدۀ ١٩م، تغییرات حادی که نتیجۀ رشد صنعتی و اتخاذ شیوههای تولید انبوه بود، نشان داد که آموزۀ آزادی عمل بهعنوان فلسفهای راهبر وافی به مقصود نیست. اگرچه برای جلب حمایت گستردۀ مردم لازم بود که این مفهوم جای خود را به نظریههای جدید بدهد، فلسفۀ کلی آن هنوز حامیانی دارد. (١٠١)