آرْمَرْده [ārmarde(a)]، شهری کوچک در شهرستان بانه (استان کردستان).
آرمرده با ٦٧٥‘١ متر ارتفاع از سطح دریا (فرهنگ جغرافیایی آبادیها...، ٣٤/ ١) در°٣٥ و ´٥٥ عرض شمالی و°٤٥ و ´٤٨ طول شرقی (مفخم پایان، ١/ ٦) و ١٣ کیلومتری جنوب غربی شهر بانه، در موقعیتی پایکوهی قرار دارد. کوه زره‌پیر در نزدیکی آن واقع است؛ آب و هوای آن سرد و نیمه‌مرطوب است و رودخانۀ چم گوییل در نزدیکی آن جریان دارد (فرهنگ جغرافیایی آبادیها، همانجا).
آرمرده که به عنوان مرکز دهستان آریابا و بخش آلوت (شهرستان بانه)، در ١٣٧٨ش رسماً به عنوان شهر شناخته شد (نشریه...، ٤٠؛ نیز مصوبه...)، از جمله شهرهای کوچکی است که چهره‌ای روستایی دارند. آرمرده را مخفف کلمه اگر مرده یا آتش مرده(یعنی جایی که آتش آن خاموش شده است)دانسته‌اند، ظاهراً شیوع بیماری درگذشته موجب مرگ و میر ساکنان و خالی ماندن آبادی از سکنه شده است. به این ترتیب، آبادی امروزی حدود ٣٠٠ سال پیش، در محلی مجاور آبادی پیشین که امروزه آرمرده کُوَن (کهن) نامیده می‌شود، بر پا شده است (توکلی، ٥٠).
آبادی آرمرده دراوایل دهۀ١٣٣٠ش تنها٣٠٠نفر جمعیت داشت (فرهنگ جغرافیایی ایران، ٥/ ٨)، اما با افزایش شمار ساکنان آن در ١٣٧٥ش به ٤٤١‘٢ نفر (٣٨٩ خانوار) رسید (سرشماری عمومی نفوس...، ٢، ٣). فعالیت اقتصادی اهالی زراعت و دامداری است (سرشماری عمومی کشاورزی، ٦). اهالی آرمرده سنی (شافعی) مذهب‌اند و به زبان فارسی (گویش کردی) سخن می‌گویند (فرهنگ جغرافیایی آبادیها، همانجا).

مآخذ

توکلی، محمد رئوف، جغرافیا و تاریخ بانۀ کردستان، ١٣٦٣ش؛
سرشماری عمومی کشاورزی (١٣٦٧ش)، فرهنگ آبادیهای کشور، استان کردستان، مرکز آمار ایران، تهران، ١٣٦٩ش؛
سرشماری عمومی نفوس و مسکن (١٣٧٥ش)، شناسنامۀ آبادیهای کشور، شهرستان بانه، مرکز آمار ایران، تهران، ١٣٧٦ش؛
فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ١٣٧٢ش؛
فرهنگ جغرافیایی ایران، استان کردستان، ادارۀ جغرافیایی ارتش، تهران، ١٣٣١ش؛
مصوبۀ هیئت دولت، ١٨/ ١٢/ ١٣٧٨ش؛
مفخم پایان، لطف‌الله، فرهنگ آبادیهای ایران، تهران، ١٣٣٩ش؛
نشریۀ دفتر تقسیمات کشوری، معاونت سیاسی اجتماعی وزارت کشور، تهران، ١٣٧٩ش، شم‌ ٢.

لیلا وثوقی