دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢٠٣٦ - اردهان
اردهان
نویسنده (ها) :
علی اکبر دیانت
آخرین بروز رسانی :
دوشنبه ٩ دی ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
اَرْدَهان [ardahān]، شهر و مرکز استان اردهان واقع در انتهای شمال شرقی ترکیه که سابقاً کرسی ایالت قارص بوده است. این شهر با ارتفاع ٨٦٠´١ متر از سطح دریا در °٤١ و ´٨ عرض شمالی و °٤٢ و ´٤٢ طول شرقی قرار دارد و فاصلۀ آن از شهر قـارص ٨٥ کمـ است. نام کهن این شهر آرتان بوده است. اردهان در دشت وسیعی به همین نام، در دامنۀ جنوبی کوههای یالنیزچام جای گرفته است. کوههای یالنیزچام و کوه اوغورلو قسمت غربی دشت اردهان را دربرگرفته است.
آثار به دست آمده از حفاریها نشان دهندۀ قدمت این شهر و وجود تمدن در آنجا ست. اردهان و قارص و حومهاش در ٢١ق مورد حمله لشکر اسلام قرار گرفت و در ٤٤٥ق/ ١٠٥٣م اولین قبایل ترک آنجا را متصرف شدند. این شهر در زمان سلطان سلیم اول (حک ١٥١٢-١٥٢٠م) ضمیمۀ خاک عثمانی شد و از ١٥٦٨ تا ١٧٨٧م/ ٩٧٦-١٢٠١ق مرکز سنجاق (ولایت) بود. اردهان به سبب داشتن موقعیت مرزی، در سدۀ ١٩م چندین بار میان عثمانیها و روسها دست به دست گشت، اما سرانجام به موجب پیمانی که در مارس ١٩٢١ میان حکومت مصطفى کمال و دولت شوروی بسته شد، قارص و اردهان به ترکیه، و باتوم به شوروی واگذار شد. اردهان در ١٩٢٦م تابع استان قارص گردید. از آثار تاریخی این شهر پل معلق بر رود کورا و قلعۀ آن را میتوان نام برد.
جمع (برآورد ٢٠٠٦م): ٤٦٣‘٢١ تن.*
مآخذ
اسعدی، مرتضى، جهان اسلام، تهران، ١٣٦٩ش؛
نیز:
EI٢; Türk ansiklopedisi, Istanbul / Ankara, ١٩٦٨-١٩٨٤; Türkiye dianet Islâm vakfı ansiklopedisi, Istanbul, ١٩٩١; YA; Yeni Türk ansiklopedisi, Istanbul, ١٩٨٥.
ابوالحسن دیانت