اَرْدِشیرِ بابَکان، اُسْتان [ostān-e ardešīr-e bābakān]، نام یکی از تقسیمات ١٢ گانۀ سرزمین «سواد» در عهد ساسانی و اوایل دورۀ اسلامی. این استان که به نام بنیان‌گذار سلسلۀ ساسانی، اردشیر بابکان نامیده می‌شد، در جنوب بغداد و غرب دجله قرار داشته، و نخستین «طسوج» و مرکز آن شهر بَهُرَسیر (وِه اردشیر) بود.
استان اردشیر بابکان در سرزمین باستانی بابل که بعدها عربها آن‌را سواد نامیدند، قرار داشت و دارای ٥ طسوج به نامهای بهرسیر، رومَقان، کوثى، نهر دُرقیط و نهر جَوْبَر (گوبر) بود.
استان اردشیر بابکان پس از فتح شهرهای نهر جوبر و کوثى در ١٦ق/٦٣٧م به تصرف مسلمانان درآمد. در ظاهر، این استان به سبب حملۀ ناگهانی مسلمانان، مدت کوتاهی موجودیت واحد خود را از دست داد و بخشهای کوچکی از آن به عنوان یک واحد اداری مستقل، چندی به حیات خود ادامه دادند. هنگامی که حضرت علی(ع) در ٣٦ق/٦٥٦م یزید بن ابی زید انصاری را از مداین برای اداره کردن و تنظیم امور مالیاتی سرزمینهایی که به وسیلۀ فرات آبیاری می‌شد، فرستاد، نام طسوجهای استان اردشیر بابکان، و برخی نواحی دیگر را یادآور شد.
در واقع پس از استقرار حضرت علی(ع) در کوفه (ذیحجۀ ٣٥ق/٦٥٦م) بود که استان بهرسیر با همان طسوجهای استان اردشیر بابکان بار دیگر با تشکیلات اداری خاص یک استان احیا گردید. بر اساس جدولی که دربارۀ مالیاتهای اخذ شده پس از ٢٠٤ق تنظیم شده است، مقدار خراج و مالیات برخی از محصولات کشاورزی و میزان آنها در شهرهای استان اردشیر بابکان حاکی از رونق‌اقتصادی این‌ناحیه در دورۀ اسلامی است.*

مآخذ

ابن اثیر، الکامل؛
ابن خردادبه، عبیدالله، المسالک و الممالک، لیدن، ١٨٨٩م؛
ابوالفدا، تقویم البلدان، پاریس، ١٨٤٠م؛
بلاذری، احمد، فتوح‌البلدان، به کوشش دخویه، لیدن، ١٨٦٥م؛
حمزۀ اصفهانی، تاریخ سنی ملوک الارض و الانبیاء، برلین، ١٣٤٠ق؛
دینوری، احمد، الاخبار الطوال، به کوشش عبدالمنعم عامر، قاهره، ١٩٦٠م؛
طبری، تاریخ؛
قدامة بن جعفر، «الخراج»، همراه المسالک و الممالک ابن خردادبه، لیدن، ١٨٨٩م؛
مقدسی، محمد، احسن التقاسیم، به کوشش دخویه، لیدن، ١٩٠٦م؛
یاقوت، بلدان؛
نیز:

EI١;
Iranica ;
Mallowan, M., «The Development of Cities from al-ʿUbaid to the End of Uruk ٥», The Cambridge Ancient History, ed. I. E. S. Edwards, Cambridge, ١٩٧٠, vol. I(١);
Morony, M.G., «Continuity and Change in the Administrative Geography of Late Sasanian and Early Islamic al-ʿIrāq», Iran, ١٩٨٢, vol. XX.
جواد نیستانی