دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٩٧٢ - آربلی
آربلی
نویسنده (ها) :
آخرین بروز رسانی :
دوشنبه ٩ دی ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
آرْبِلی [ārbelī]، یوسیف آبگارُویچ (١٨٨٧-١٩٦١م/١٢٦٥-١٣٣٩ش)، رجل و مستشرق اتحاد شورویسابق، عضو و نخستین رئیسفرهنگستانعلومارمنستان(١٩٤٣-١٩٤٧م) و عضوفرهنگستان علوم اتحاد شوروی (١٩٣٥م).
آربلی تحصیلات خود را در دانشگاه سن پترزبورگ در ١٩١١م به پایان رسانید و از ١٩١٤ تا ١٩٣١م استاد همین دانشگاه (بعداً دانشگاه دولتی لنینگراد) بود. او در ١٩٢٠م در موزۀ دولتی ارمیتاژ آغاز به کارکرد و بخش مطالعات شرقی شوروی را که در آن هنگام بزرگترین مرکز شرقشناسی در شوروی بود، بنیان نهاد؛ از ١٩٣٤ تا ١٩٥١م مدیر این موزه بود. او طی جنگ جهانی دوم و محاصرۀ لنینگراد در آن شهر ماند و کار حفظ آثار موزه را دنبال کرد؛ پس از پایان جنگ، سرپرستی بازسازی موزه را بر عهده گرفت. از ١٩٥٥ تا ١٩٦٠م رئیس بخش شرقشناسی دانشگاه دولتی لنینگراد، و از ١٩٥٦ تا ١٩٦١م رئیس بخش لنینگراد مؤسسۀ ملتهای آسیایی فرهنگستان علوم اتحاد شوروی بود.
مطالعات مربوط به قفقاز و تاریخ فرهنگ خاورمیانه در قرون وسطى رشتۀ اصلی تتبعات آربلی را تشکیل میداد؛ تحقیقاتش دربارۀ فرهنگ ساسانیان و سلجوقیان دارای ارزش خاص است. او از دوران دانشجویی در بررسیهای باستانشناختی شهر قرون وسطایی «آنی» شرکت داشت و از همکاران نزدیک نیکلای ایاکولِویچ مار بود. وی در منطقۀ دریاچۀ وانِ ترکیه (١٩١٦م) و در ارمنستان(١٩٢٩ و ١٩٣٦م و پس از آن) به حفاری پرداخت. شماری از تألیفات آربلی دربارۀ فرهنگ قرون وسطى، خواندن کتیبههای ارمنی،حماسههای محلی، زبانکردی و معماری ارمنی و گرجیاست. او در امر تعلیم و تربیت پژوهشگران بسیار کوشا بود و مکتبی از پژوهندگان شوروی به منظور تحقیق دربارۀ قفقاز بنیان نهاد که مشخصۀ آن لغتشناسی و کارِ میدانی در زمینۀ فرهنگ مادی بود. (١٠١)