دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٨٤٩ - اذن
اذن
نویسنده (ها) :
سيد مصطفي محقق داماد
آخرین بروز رسانی :
سه شنبه ٢٦ آذر ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
اِذْن [ezn]، اصطلاحی فقهی و حقوقی. واژۀ «اذن» در معانی گوناگونی از جمله اِعلام، اباحه و رخصت، امر و فرمان به کار رفته است. از میان این معانی، اعلام اصل معنی اصطلاحی اذن است، اما بر اثرکثرتاستعمال بهمعنیاعلامرضابهکار میرود.
اذن دو وجه دارد: رخصت دادن و اعلام رضا، ولی اجازه تنها اعلام رضا را میرساند. با این حال، در قوانین و منابع حقوقی درمواردی اجازه به جای اذن به کار رفته است.
درخصوص ماهیت اذن، دو نظر ابراز شده است: الف ـ اذن عمل حقوقی نیست، بلکه واقعۀ حقوقی است، از اینرو، نهعقد است و نه ایقاع؛ با این حال، همانند اقرار و شهادت عملی ارادی است. اذن دهنده هیچ چیز را انشا نمیکند، بلکه تنها رضای خویش را اعلام میدارد که شرع بر این اعلام رضا اثری مترتب میسازد؛ مثلاً تصرف در مالِ غیر ممنوع است، ولی شارع با وجود اذن، این منع را برمیدارد. ب ـ اذن عمل حقوقی یک طرفه، یعنی ایقاع است و اذندهنده مباح شدن موضوع اذن را انشا میکند.
در قانون مدنی ایران، مادۀ ۵۸۸ آمده است: درصورتیکه اذن برای مدت معینی داده شود، با پایان یافتن مدت، اذن مرتفع میشود. البته اذندهنده هرگاه بخواهد، میتواند قبل از انقضای مدت، از آن رجوع کند.*
مآخذ
ابن همام، محمد، فتح القدیر، بیروت،١٤٠٦ق/١٩٨٦م؛
امامی، حسن، حقوق مدنی، تهران، ١٣٦٣ش؛
انصاری، مرتضى، المکاسب، تبریز، ١٣٧٥ق؛
جوهری، اسماعیل، الصحاح، بیروت، ١٤٠٤ق؛
خمینی، روح الله، البیع، قم، ١٣٦٣ش؛
خوانساری، احمد، جامع المدارک، تهران، ١٤٠٥ق؛
فتوحی، محمد، منتهی الارادات، بـه کـوشش عبدالغنـی عبدالخـالق، بیـروت، عالمالکتب؛
فیومـی، احمد، المصباح المنیر، قاهره، ١٩١٢م؛
قـاموس؛
قانون مدنی؛
قرآن کریم؛
کاتوزیان، ناصر، ایقاع،تهران، ١٣٧٠ش؛
همو، ضمان قهری ـ مسئولیت مدنی، تهران،١٣٦٢ش؛
محققداماد، مصطفى، قواعد فقه، تهران، ١٣٧٤ش؛
یزدی، محمدکاظم، حاشیة المکاسب، قم، ١٣٧٨ق؛
همو، سؤال و جواب، نجف، ١٣٤٠ق؛
همو، العروة الوثقى، تهران، کتابخانۀ اسلامیه؛
نیز:
Code civil.
مصطفى محققداماد