دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٧٧٣ - ادیب احمد یوکنکی
ادیب احمد یوکنکی
نویسنده (ها) :
جلال خسروشاهی
آخرین بروز رسانی :
شنبه ٢٣ آذر ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
اَدیبْ اَحْمَدِ یوکْنَکی [adīb ahmad-e yūknakī](سدۀ٦ق/ ١٢م)، فرزند محمود، ازنخستین شاعران بنام و برجستۀ ادبیات ترک ـ اسلامی. وی در یوکنک (محلی احتمالاً در سمرقند یا جنوب تاشکند) زاده شد. گویند از هنگام تولد نابینا بود. بااینحال، فارسی و عربی را فرا گرفت و از تفسیر، حدیث و سایر علوم و معارف اسلامی بهرۀ کافی یافت و به سرودن اشعار پندآمیز، و بهگفتۀ خود او«مواعظ»روی آورد. منظومۀ عیبة الحقائق(یا عتبة الحقائق، یا هبة الحقائق) او پس از قوتادقو بیلیگ (تألیف: ٤٦٢ق/ ١٠٧٠م)، کهنترین اثر ادبیات ترک ـ اسلامی است. این منظومه در بحر متقارب مثمن محذوف سروده شده، و مؤلف در آن به بیان مسائل دینی و اخلاقی در قالب پند و اندرز پرداخته است. *
مآخذ
ادیب احمد یوکنکی، هبة الحقائق، به کوشش نجیب عاصم، استانبول، ١٣٣٤ق؛
ارسلان، پیوست هبة الحقائق (نک: هم ، ادیب احمد)؛
سمعانی، عبدالکریم، الانساب، حیدرآباد دکن، ١٤٠٢ق/١٩٨٢م؛
سیوطی، لب اللباب فی تحریرالانساب، نسخۀ عکسی موجود در کتابخانۀ مرکز؛
کوالسکی، ت.، «غربده شرق اثرلری»، تورکیات مجموعه سی، استانبول، ١٩٢٥م؛
یاقوت، بلدان؛
نیز:
Alî Sîr Nevâyî, Nesâyimüʾl-mahabbe min semâyimi’l-fütüvve, Istanbul, ١٩٧٩;
Banarlı, N. S., Türk edebiyâtı târihi, Istanbul, ١٩٨٧;
Büyük türk klâsikleri, Istanbul, Ötüken-Söğüt.
جلال خسروشاهی