دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٧٢٥ - آذر
آذر
نویسنده (ها) :
احمد تفضلی
آخرین بروز رسانی :
یکشنبه ١٣ بهمن ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
آذَر [āzar]، نام نهمین ماه از سال و سومین ماه از فصل پاییز در سال شمسی در تقویم کنونی ایرانی، و نیز نام نهمین روز از هر ماه شمسی در تقویم ایرانیان قدیم. آذر (در تلفظ فارسی میانه: آدُر) به معنی «آتش» است که به عقیدۀ زردشتیان یکی از ایزدان بوده است (نک : ﻫ د، آتش).
در اواخر دوران ساسانی به سبب رعایت نکردن کبیسهها در زمان میان سالهای ٥٠٧ تا ٥١١م، آذرماه با اعتدال بهاری برابر شده بود (بیرونی، التفهیم، ١٨١، الآثار...، ٧٠، نیز نک : القانون...، ١/٢٦٠؛ تقیزاده، ٢٢، حاشیۀ ٤٨). در زمان ملکشاه سلجوقی در ٤٦٧ق/١٠٧٥م که تقویم جلالی وضع شد، آذر نیز ماه نهم تعیین گردید. نهمین روز ماه آذر، یعنی «آذر روز» از آذرماه که ایزد «آذر» را نگهبان آن میدانستند، در سنت ایرانیان قدیم یکی از اعیاد بهشمار میرفت و آن را به روایتی «آذر جشن» مینامیدند (مسعودی، ٣/٤١٤؛ تقیزاده، ١٩٣، ٢٥٧).
مآخذ
بیرونی، ابوریحان، الآثارالباقیة، به کوشش زاخاو، لایپزیگ، ١٩٢٣م؛
همو، التفهیم، به کوشش جلالالدین همایی، تهران، ١٣٦٢ش؛
همو، القانون المسعودی، حیدرآباد دکن، ١٩٥٤م؛
تقیزاده، حسن، گاهشماری در ایران قدیم، تهران، ١٣٠٦ش؛
مسعودی، علی، مروج الذهب، به کوشش باربیه دو منار و پاوه دو کورتی، پاریس، ١٨٧٧م.
احمد تفضلی