افشار \afšār\، حسن (١٢٩٣-١٣٧١ ش)، استاد حقوق تطبیقی و پایه‌گذار و رئیس مؤسسۀ حقوق تطبیقی دانشگاه تهران. او پس ‌از اتمام تحصیلات در دانشگاههای تهران و پاریس، از ١٣١٨ تا ١٣٥٨ ش، به تدریس در دانشگاه تهران پرداخت، در ١٣٤٢ ش به ریاست دانشکدۀ حقوق منصوب شد، و افزون بر تدریس در ایران، در برخی از دانشگاههای اروپا (فرانسه، ایتالیا، آلمان و پرتغال) نیز درس ‌داد. افشار بارها در کنگره‌های بین‌المللی در زمینۀ حقوق، به‌ویژه در حوزۀ حقوق تطبیقی، با ارائۀ مقاله‌های عالمانه شرکت داشت (مبارکیان، ١٥٧- ١٥٨؛ «آقای دکتر ... »، ١١؛ پرونده ... ، بش‌ ).
افشار در ١٣٣١ ش وارد عرصۀ سیاست شد و به معاونت وزارت کار رسید و در دوره‌های ١٨ و ١٩ به نمایندگی در مجلس انتخاب گردید. اسداللٰه علم در اردیبهشت ١٣٣٦ ضمن مصاحبه‌ای مطبوعاتی، از او به‌عنوان یکی از اعضای اصلی و از مؤسسان حزب مردم نام برده است. گفته شده است که در همان زمان در جلسه‌های مخفیانۀ مخالفان رژیم پهلوی، که قرنی (بعداً سرلشکر، ه‌ م) در آن حضور می‌یافت، شرکت می‌کرد ( ظهور ... ، ٢ / ٤٨٠؛ مروارید، ٣ / ٥٩٣، ٥٩٥). قرنی از کار برکنار شد و به زندان افتاد، اما حسن افشار موقعیت خود را همچنان حفظ کرد. وی چون همسر خود را در تصادفی از دست داده بود، پس‌ از مرگ سپهبد زاهدی، با بیوۀ او ازدواج کرد و به این ترتیب با جمع دیگری از سیاست‌پیشگان ارتباط یافت. در ١٣٤٢ ش عضو شورای پول و اعتبار، و در ١٣٥٧ ش نایب رئیس آکادمی بین‌المللی حقوق تطبیقی شد. در مرداد ١٣٥٨ از دانشگاه تهران بازنشسته شد، اما در ١٣٦٢ ش به اتهام داشتن مشاغل دولتی و عضویت در یکی از لژهای فراماسونری به حکم دادگاه از خدمات دولتی برکنار گردید (پرونده، بش‌ ).
حسن افشار استاد برجستۀ رشتۀ حقوق تطبیقی و حقوق مدنی (مبارکیان، ١٥٨؛ پرونده، بش‌ ) و وکیل دادگستری مبرزی بود و به‌سبب تسلط کم‌نظیر بر حقوق بین‌الملل، وکالت برخی پرونده‌های مهم خارجی به وی سپرده می‌شد. ٣ کتاب مقدمۀ حقوق تطبیقی، کلیات حقوق تطبیقی و رسالۀ تبعید مکمل از نظر جزا از تألیفات او ست (صالح، ٦٩٨؛ «آقای دکتر»، ١٠).

مآخذ

«آقای دکتر افشار استاد حقوق مدنی تطبیقی»، سالنامۀ دانشکدۀ حقوق، تهران، ١٣٢٦- ١٣٢٨ ش؛
پروندۀ استخدامی دکتر حسن افشار در بایگانی دانشگاه تهران؛
صالح، علی پاشا، مباحثی از تاریخ حقوق: دورنمایی از روزگاران پیشین تا امروز، تهران، ١٣٤٨ ش؛
ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، تهران، ١٣٧٠ ش؛
مبارکیان، عباس، چهره‌ها در تاریخچۀ نظام آموزش عالی حقوق و عدلیۀ نوین، تهران، ١٣٧٧ ش؛
مروارید، یونس، از مشروطه تا جمهوری، تهران، ١٣٧٧ ش.

علی آل‌داود