اشتاین‌بک \eštāyn-bek\، (در انگلیسی: اِستاین‌بِک)، جان اِرنست (١٩٠٢- ١٩٦٨ م / ١٢٨٠-١٣٤٧ ش)، نویسندۀ آمریکایی و برندۀ جایزۀ نوبل ١٩٦٢ م در ادبیات. شهرت او بیشتر به‌سبب داستان بلند خوشه‌های خشم (١٩٣٩ م، ترجمۀ فارسی: ١٣٤١ ش) است، اثری جامعه‌شناختی کـه از تلخی زندگی کشاورزان مهاجر آمریکایی در دهۀ رکود اقتصادی (دهۀ ١٩٣٠ م) تصویری زنده و تکان‌دهنده ارائه کرد و احساس همدلی گسترده‌ای را در خوانندگان خود برانگیخت. این داستان از بزرگ‌ترین داستانهای آمریکایی سدۀ ٢٠ م شناخته شده است.

اشتاین‌بک در شهر سالیناس در ایالت کالیفرنیا زاده شد. از ١٩٢٠ تا ١٩٢٦ م در دانشگاه اِستَنفِرد تحصیل کرد، ولی مدرک دانشگاهی نگرفت. او مدتی نیز به کارهای یدی، ازجمله کارگری در کشتزارها و میوه‌چینی مشغول بود. آشنایی با کارگران و سختیهای زندگی مردم زحمتکش، که در برخی از آثارش با قدرتْ تصویر شده است، حاصل همین‌گونه تجربه‌های او بود. نخستین داستان او، جام زرین (١٩٢٩ م)، دربارۀ زندگی دزد دریایی مشهوری است که در سدۀ ١٧ م می‌زیست. چمنزارهای بهشت (١٩٣٢ م)، مجموعه‌ای است از چند داستان کوتاه در وصف جامعه‌ای از کشاورزان کالیفرنیایی. به خدایی ناشناخته ... (١٩٣٣ م) که توجه منتقدان را به خود جلب نکرد، ماجرای کشاورزی است که به‌سبب باورهای مذهبی خرافی‌اش، بر اثر خشک‌سالی مهیبی خود را قربانی می‌کند. تورتیلا فلَت (١٩٣٥ م)، که اشتاین‌بک را به شهرت رساند، داستانی است دل‌سوزانه و در همان حال واقع‌گرایانه دربارۀ آمریکاییهای مکزیکی‌تبار. در نبردی مشکوک (١٩٣٦ م) وصفی است از اعتصاب کارگران مهاجر مزارع که دو تن مارکسیست آن را سازمان داده‌اند. موشها و آدمها (١٩٣٧ م) داستان دردناک دو کشاورز بی‌خانمان است که در حسرت مزرعۀ کوچکی از آن خود هستند. در همان سال، این داستان بر صحنۀ تئاتر و پردۀ سینما هم رفت.
خوشه‌های خشم، معروف‌ترین اثر اشتاین‌بک، جایزۀ پولیتسِر را در ١٩٤٠ م ربود و در همان سال، فیلم برجسته و موفقی برپایۀ آن ساخته شد که آوازۀ او را جهانی ساخت. این داستان وصف مصائب و مشقتهای خانوادۀ کشاورزی است که در دورۀ رکود اقتصادی دهۀ ١٩٣٠ م آمریکا، زمینشان مصادره می‌شود و ناگزیر به کالیفرنیا مهاجرت می‌کنند. خوشه‌های خشم که در شمار آثار کلاسیک ادبیات آمریکایی است، نه‌تنها از ‌لحاظ وصف قدرتمند و واقع‌گرایانۀ آن، بلکه به‌عنوان سندی از اعتراضهای اجتماعی، با اقبال گستردۀ منتقدان ادبی روبه‌رو شد.
از ماه پنهان است (١٩٤٢ م)، دربارۀ مقاومت نروژیها در برابر نیروهای نازی به هنگام اشغال آن کشور در جنگ جهانی دوم، استفادۀ تبلیغاتی شد. اشتاین‌بک در طول جنگ، مدتی نیز به‌عنوان خبرنگار جنگی خدمت کرد. در مروارید (١٩٤٨ م) و اتوبوس سرگردان (١٩٤٧ م) که به فاصلۀ نزدیکی پس از جنگ انتشار یافتند، هنوز هم نقد اجتماعی به چشم می‌خورد، ولی شدت و قوت انتقادها در آنها کاهش یافته، و لحن داستان هم احساساتی‌تر شده است.
نوشته‌های بعدی اشتاین‌بک آثاری به‌نسبت کم‌ارزش، سرگرم‌کننده و بازاری است، ولی در این میان، او در چند داستان کوشیده است اعتبار خود را به‌عنوان داستان‌نویسی مهم بازیابد، از جمله: شرق بهشت (١٩٥٢ م) و «زمستان ناخشنودی ما» (١٩٦١ م). با این حال، به نظر منتقدان هیچ‌یک از این آثار هم‌تراز آثار پیشین او نیست. شرق بهشت حماسه‌ای است بلندپروازانه دربارۀ روابط اخلاقی میان کشاورزی کالیفرنیایی و دو پسرش که بر اساس آن، در ١٩٥٥ م فیلمی به‌یادماندنی ساخته شد. اشتاین‌بک فیلم‌نامۀ داستانهای مروارید و اسب سرخ (١٩٤٩ م) را خود نوشت. «روستای فراموش‌شده» (١٩٤١ م) و زنده باد زاپاتا! (١٩٥٢ م) از جملۀ برجسته‌ترین آثاری به شمار می‌روند که اشتاین‌بک برای نمایش سینمایی نوشته است.
شهرت اشتاین‌بک بیشتر بر پایۀ داستانهایی ناتورالیستی، با درون‌مایۀ کارگری است که او در دهۀ ١٩٣٠ م نوشت؛ در این آثار است که پدید آوردن ساختارهای نمادین غنی و کوشش او در راه القای ویژگیهای اسطوره‌ساز و ازلی شخصیتهای داستانی‌اش به مؤثرترین وجه صورت گرفته است. آثار اصلی و مشهور اشتاین‌بک که به فارسی ترجمه شده است، در دوره‌ای، به‌ویژه در میان خوانندگان علاقه‌مند به داستانهای اجتماعی و سیاسی، طرف‌داران بسیاری داشت. مترجمان بسیاری، ازجمله عبدالرحیم احمدی، صفدر تقی‌زاده، پرویز داریوش، عبدالحسین شریفیان، محمدعلی صفریان، سیروس طاهباز، محمد قاضی، محمود کیانوش، شاهرخ مسکوب و چندین مترجم دیگر که به گرایشهای سیاسی و اجتماعی اشتاین‌بک علاقه داشتند، آثار او را به فارسی ترجمه کرده‌اند.
افول هنری اشتاین‌بک، و به‌ویژه دور شدن آثار او از نگرش و نقد سیاسی و اجتماعی نخستین، در کاهش اقبال خوانندگان فارسی‌زبان به آثار او مؤثر بود.

مآخذ

فهرست کتابهای فارسی‌شدۀ چاپی (از آغاز تا سال ١٣٧٠ ش)، به‌کوشش محسن ناجی نصرآبادی و دیگران، مشهد، ١٣٨٠ ش، ج ١؛
نیز:

Britannica, ٢٠١٠;
Columbia, ٦th edition;
Encarta, ٢٠٠٩.

بخش ادبیات جهان