اشتراوس، خاندان \xāndān-e eštrāws\، خانواده‌ای از رهبران ارکستر و آهنگ‌سازان اتریشی در سدۀ ١٩ م که معروف‌ترین عضو آن یوهان اشتراوس کهتر، معروف به «سلطان والس» است.

یوهان اشتراوس مهتر

(١٨٠٤- ١٨٤٩ م / ١٢١٩- ١٢٦٥ ق)، در آغاز نوازندۀ ویولن و ویولا بود. در ١٨٢٤ م دستیار یوزف لانر، آهنگ‌ساز اتریشی شد که ارکستری داشت و خودْ آن را رهبری می‌کرد. اشتراوس در ١٨٢٥ م خود ارکستری را سازمان داد و در شهرهای مختلف اتریش و دیگر شهرهای اروپا، ازجمله برلین، پاریس و لندن کنسرتهایی اجرا کرد. او مدتی نیز در مهمانیهای رقص دربار وین، رهبر ارکستر بود. اشتراوس ١٥٢ والس و نیز شمار زیادی موسیقی رقصهای پولکا، گالوپ و کوادریل تصنیف کرد، اما معروف‌ترین ساختۀ او «مارش رادتسکی» است.

یوهان اشتراوس کهتر

(١٨٢٥- ١٨٩٩ م / ١٢٤١-١٣١٧ ق)، برخلاف میل پدرش که نمی‌خواست پسرانش نوازندگی و آهنگ‌سازی را پیشۀ خود کنند، از هفت‌سالگی شروع به آهنگ‌سازی کرد. در ١٩سالگی ارکستری تشکیل داد و خود رهبر آن شد و دیری نپایید که با ارکستر پدرش به رقابت برخاست. پس‌از مرگ اشتراوس مهتر در ١٨٤٩ م، دو ارکستر را تلفیق کرد و در شهرهای مختلف اتریش و سایر کشورهای اروپا، ازجمله روسیه، با موفقیت کنسرتهایی اجرا کرد. در ١٨٦٢ م ارکستر را به برادرانش سپرد، هرچند گهگاه خود آن را رهبری می‌کرد. او از ١٨٦٣ تا ١٨٧٠ م رهبر ارکستر مخصوص مهمانیهای رقص دربار بود.
اشتراوس موسیقی رقص را اعتلا بخشید و به والس وینی غنای ملودیک و ریتمیک تازه‌ای داد. او بیش از ٤٠٠ موسیقی والس ساخت که معروف‌ترین آنها «دانوب آبی» (١٨٦٧ م) و «داستانهایی از جنگل وین» (١٨٦٨ م) است. همچنین شماری اپرت تصنیف کرد که «کارناوال در رم» (١٨٧٣ م)، «خفاش» (١٨٧٤ م)، «بارون کولی» (١٨٨٥ م) و «شبی در ونیز» (١٨٨٣ م) از آن جمله‌اند. اشتراوس به مناسبت سفر ناصرالدین شاه به وین، قطعه‌ای به نام «مارش ایرانی» ساخت که از کارهای معروف او به شمار می‌رود.

یوزف اشتراوس

(١٨٢٧-١٨٧٠ م / ١٢٤٢-١٢٨٧ ق)، پیش‌ از آنکه در ١٨٥٣ م رهبری ارکستر را پیشه کند، حرفه‌اش معماری بود. او به اندازۀ برادرش، یوهان، بااستعداد و پرکار نبود، بااین‌حال، چندین قطعه موسیقی تصنیف کرد که در بین آنها چند موسیقی پولکا و والس، ازجمله «موسیقی کرات آسمانی» و «پرستوهای دهکدۀ اتریشی» درخور توجه‌اند.

ادوارد اشتراوس

(١٨٣٥-١٩١٦ م / ١٢٥١-١٣٣٤ ق)، برادر دیگر یوهان که در ١٨٥٩ م به رهبری ارکستر پرداخت. وی که آهنگ‌ساز و رهبر موفقی بود، اولین اثرش را در ١٨٥٩ م روی صحنه برد. در ١٨٧٠ م رهبر ارکستر رقص دربار وین شد و بعد از یوهان، رهبری ارکستر خانوادگی را تا انحلال آن در ١٩٠٢ م بر عهده داشت. امروزه تنها شمار معدودی از آثار او اجرا می‌شود.

مآخذ

دایرةالمعارف فارسی (ذیل «شتراوس، یوهان»)؛
نیز:

Americana, ٢٠٠٦;
Britannica, ٢٠١٠;
Columbia, ٦th edition;
Encarta, ٢٠٠٨.

بخش موسیقی