اشتاودینگر \eštāwdīnger\، هِـرمان (١٨٨١- ١٩٦٥ م / ١٢٦٠-١٣٤٤ ش)، شیمی‌دان آلمانی و برندۀ جایزۀ نوبل ١٩٥٣ م در شیمی که نشان داد بَسپارها (پُلیمرها) ملکولهای بلندزنجیرند. این کشفْ توسعۀ عظیم صنایع پلاستیک‌سازی را در قرن بیستم به دنبال داشت.
اشتاودینگر در مؤسسۀ فناوری دارمشتات و دانشگاههای مونیخ و هاله به‌ تحصیل پرداخت و در ١٩٠٣ م، موفق به اخذ درجۀ دکتری از دانشگاه هاله شد. او از ١٩٠٨ تا ١٩١٢ م استاد مؤسسۀ فناوری کارلسروهه، از ١٩١٢ تا ١٩٢٦ م استاد مؤسسۀ فناوری فدرال سویس در زوریخ، و از ١٩٢٦ تا ١٩٥١ م استاد دانشگاه فرایبورگ بود و از ١٩٤٠ تا ١٩٥٦ م نیز ریاست مؤسسۀ دولتی ترکیبات درشت‌مولکولی (ماکرومولکولی) را بر عهده داشت. پژوهشهای اصلی اشتاودینگر دربارۀ شیمی ترکیبات درشت‌مولکولی است.
در ١٩٠٥ م، وی کِتنها را کشف کرد که دسته‌ای از ترکیبات آلی بسیار واکنش‌پذیرند. در ١٩١٩ م، با استفاده از ایمینهای تری فِنیل فُسفین، روشی را برای نشاندن یک گروه ایمینو به‌جای اکسیژنِ موجود در گروه کربُنیل پیشنهاد کرد. امروزه این روش «واکنش اشتاودینگر» نامیده می‌شود. کار پژوهشی اشتاودینگر روی بسپارها با سنتز ایزوپرِن شروع شد. لاستیک طبیعی و مصنوعی حاصل بسپارش ایزوپرن است. در ١٩٢٢ م وی ثابت کرد بسپارها (پلیمرها) ترکیباتی متشکل از مولکولهای بزرگی‌اند که اتمهایشان با پیوندهای کووالانسی به یکدیگر متصل‌اند. او بـرای توصیف این مولکولها، مفهوم درشت‌مولکولها را رواج داد؛ نظریۀ ساختارِ زنجیره‌ای آنها را نیز ابداع کرد و بعداً مفاهیم درشت‌مولکولهای شاخه‌ای و شبکۀ سه‌بُعدی بسپار را به آن افزود. اشتاودینگر رابطۀ بین وزن مولکولی بسپـار و گران‌رَوی محلولهای آن را نشان داد، و این امر به پایه‌ریزی روش گران‌روی‌سنجی (ویسکومتری) برای تعیین وزن مولکولی انجامید. اشتاودینگر واکنشهای تبدیل شبه‌بسپار را نیز ابداع کرد. در ١٩٤٧ م، نیز مجلۀ «شیمی درشت‌مولکولها» را بنیاد نهاد و در ١٩٥٣ م جایزۀ نوبل شیمی را دریافت کرد.

مآخذ

Americana, ٢٠٠٦;
Britannica, ١٩٨٦, ٢٠٠٨;
Encarta, ٢٠٠٨.

بخش علوم پایه و مهندسی