اشپایر \ešpāyer\، شهر و بندری رودخانه‌ای در ایالت راینلند ـ فالتس در جنوب غربی آلمان. این شهر در ساحل چپ رود راین، و در دهانۀ رود اشپایر١٣، در ١٩کیلومتری جنوب شهر لودویگسهافن قرار دارد.
اشپایر چندین سده مرکز تاریخی و فرهنگی دشت راین بود.
این شهر در پیوستگاه خطوط راه‌آهن قرار دارد و شهری صنعتی به ‌شمار می‌آید. در محل کنونی شهر اشپایر، نخست سکونتگاهی سِلتی قرار داشت که حدود ١٠٠ ق‌م، با نام نُویوماگوس، یکی از شهرهای نظامی و تجاری رومیان شد. این شهر بعدها نِمِتِس نام گرفت که برگرفته از نام ساکنان محلی (نِمِتها) بود. شهر در جریان هجوم بربرها در ٤٥٠ م ویران شد، اما در سدۀ ٧ م بازسازی، و تبدیل به مرکز اسقف‌نشین شد. اشپایر از ١٢٩٤ تا ١٧٩٧ م از شهرهای آزاد امپراتوری مقدس روم، و از ١٥٢٧ تا ١٦٨٩ م مقرّ دیوان عالی دادگستری این امپراتوری بود.
٥٠ جلسۀ امپراتوری در اشپایر تشکیل شد که یکی از آنها جلسۀ ١٥٢٩ م بود؛ رأی اکثریت در این جلسه که امتیازات اعطاشده به پیروان مذهب لوتِری در ١٥٢٦ م را لغو می‌کرد، مورد اعتراض پیروان مارتین لوتر واقع شد. واژۀ پرُتِستان (به معنی معترض) نیز برگرفته از این رخداد است. در ١٦٨٩ م، طی جنگ اتحاد بزرگ، سربازان فرانسوی شهر را ویران کردند. اشپایر در ١٧٩٧ م به جمهوری فرانسه، و در ١٨١٥ م به باواریا منضم شد، و از ١٨١٦ تا ١٩٤٥ م مرکز ناحیۀ پالاتینایِ باواریا (پالاتینایِ راین) بود.

آثار تاریخی اشپایر عبارت‌اند از: دروازۀ قدیمی با برجی مربوط به سدۀ ١٣ م؛ حمام زیرزمینی یهودیان (١١٠٤ م)؛ و کلیسای تثلیث به‌سبک باروک (١٧٠١-١٧١٧ م). کلیسای جامع اشپایر، به‌سبک رُمانِسک، که از سوی امپراتور کُنراد دوم در ١٠٣٠ م بنیاد گذارده شده، دارای سردابی باشکوه است که مقبره‌های ٨ تن از امپراتوران و پادشاهان، و ٣ ملکۀ آلمانی را در خود جای داده است. این کلیسا که تا ١٩٦١ م، چندین‌بار بازسازی شده است، یکی از بزرگ‌ترین و برجسته‌ترین بناهای رمانسک به‌ شمار می‌رود و در ١٩٨١ م، از سوی یونسکو به‌عنوان میراث جهانی اعلام شد. نواحی جدید صنعتی و مسکونی بخش قرون وسطایی شهر اشپایر را در میان گرفته‌اند. پل معروف شهر بر رود راین، در ١٩٤٥ م ویران، و در ١٩٥٦ م بازسازی شد.
اشپایر دارای صنایع الکتروتکنیک، پالایشگاه، صنایع فراوری فلز و چوب، نساجی، و کارخانه‌های تولید مواد شیمیایی و کفش است. کارخانه‌های تولید مصالح ساختمانی، همچون سنگ، شیشه و آجر، کارگاههای تولید انواع نوشابه‌های سنتی، و صنایع هواپیماسازی نیز در این شهر وجود دارد.
جمع‌ (برآورد ٢٠٠٥ م): ح ٠٠٠‘٥٠ تن.

مآخذ

Americana, ٢٠٠٦;
Britannica, ٢٠١٠;
Encarta, ٢٠٠٩.

بخش جغرافیا