دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٤٥١ - اسیری تربتی
اسیری تربتی
نویسنده (ها) :
پیام شمس الدینی
آخرین بروز رسانی :
دوشنبه ١٢ خرداد ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
اسیری تربتی، شاعر معاصر با شاه طهماسب اول صفوی (سل ٩٣٠-٩٨٤ ق / ١٥٢٤-١٥٧٦ م). نخستینبار صادقی افشار (ص ٢٥٣-٢٥٤) در مجمع الخواص، ضمن نقل یک بیت از اسیری تربتی، به زندگی درویشانۀ وی اشاره کرده است. اسیری تربتی، مانند بسیاری از شاعران پس از نظامی، دست به خلق خمسهای زد که امروزه تنها ٣ بخش از آن، به نامهای وامق و عذرا (سرودهشده در ٩٥٤ ق / ١٥٤٧ م)، گنج مخزن الاسرار (که منظومهای در شرح غزوات پیامبر (ص) است) و غزونامه را میشناسیم (تربیت، ٥٣٢؛ صفا، ٣٨٤). اسیری پس از سرودن وامق و عذرا، که چهارمین بخش از خمسهاش بود، در ٩٦٧ ق / ١٥٦٠ م به استانبول رفت و به خدمت سلطان سلیمان قانونی (سل ٩٢٦-٩٧٤ ق / ١٥٢٠-١٥٦٦ م) پذیرفته شد و غزونامۀ خود را، که در برابر اسکندرنامۀ نظامی و در بحر متقارب سروده بود، به او تقدیم کرد (نخجوانی، ٣٨- ٣٩؛ صفا، همانجا؛ برای آگاهی از نسخههای خطی خمسۀ اسیری تربتی، نک : تربیت، همانجا).
بهنظر میرسد بهجز خمسۀ اسیری تربتی، دیوان شعری نیز از او وجود داشته است که امروزه در دسترس نیست (نخجوانی، همانجا؛ آقابزرگ، ٩(١) / ٧٥). منابع مختلف تنها یک غزل از اسیری تربتی نقل کردهاند (واله، ١ / ٢٠٩؛ صبا، ٥٠؛ احمدعلی، ١٧٢-١٧٤). آفتاب رای لکهنوی (١ / ٥٦)، افزون بر آن غزل، یک بیت دیگر نیز به او نسبت داده است.