دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٤١٥ - اسمتنا
اسمتنا
نویسنده (ها) :
بخش مفاهیم جدید و عناوین ویژه
آخرین بروز رسانی :
دوشنبه ١١ فروردین ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
اِسمِتُنا \ [e]smetonā\ ، آنتـانـاس (١٨٧٤ - ١٩٤٤ م/ ١٢٥٣-١٣٢٢ش)، نخستین رئیسجمهور لیتوانی. اسمتنا در لیتوانی زاده شد که در آن زمان، جزو امپراتوری روسیه بود. در ١٩٠٢م از دانشکدۀ حقوق فارغالتحصیل شد، سپس سردبیری نخستین روزنامۀ لیتوانی و نیز نشریۀ حزب دمکرات را بهعهده گرفت و به عضویت هیئترئیسۀ مجلس شورای ویلنیوس برگزیده شد. این مجلس در ١٩٠٥م خودمختاری لیتوانی را در امپراتوری روسیه اعلام کرد. اگرچه پس از سرکوب انقلاب ١٩٠٥م روسیه، از شدت فعالیتهای سیاسی کاسته شد، اسمتنا به کار روزنامهنگاری ادامه داد و در ١٩١٣م روزنامهای را بنیاد نهاد که بعداً نشریۀ حزب ملیگرای لیتوانی شد.
در خلال اشغال لیتوانی از سوی قوای آلمانی در جنگ جهانی اول، اسمتنا به اتفاق آرا به ریاست شورای لیتوانی برگزیده شد (١٩١٧م) و پس از اینکه شورا استقلال لیتوانی را اعلام کرد (١٩١٨م)، در مقام رئیسجمهور موقت به کار پرداخت (١٩١٩-١٩٢٠م). او در ١٩٢١م ریاست هیئت نمایندگی کشورش را در ریگا برای حل و فصل اختلافات مرزی با لاتْویا (لتونی) عهدهدار بود. پس از کودتای نظامی ١٩٢٦م که به دست گروهی از ملیگرایان راستگرا سازماندهی شده بود و دمکراتهای مسیحی نیز از آن حمایت میکردند، اسمتنا بار دیگر به ریاست جمهوری لیتوانی برگزیده شد. او در سالهای ١٩٣١ و ١٩٣٨م بازهم به این سمت انتخاب شد و با خودکامگی بر لیتوانی حکومت کرد. در ١٩٤٠م که نیروهای شوروی لیتوانی را اشغال، و آن را ضمیمۀ اتحاد شوروی کردند، اسمتنا به آلمان گریخت و سپس در ١٩٤١م به ایالات متحده رفت و همانجا درگذشت.
مآخذ
CE, ٦th edition;
EB, ٢٠١٠.
بخش مفاهیم جدید و عناوین ویژه