اِسکوبِلِف \ [e]skobelef\ ، میخائیل دمیتریِویچ (١٨٤٣-١٨٨٢م/ ١٢٥٩- ١٢٩٩ق)، فرمانده نظامی روس که در فتح ترکستان و در جنگ روس و عثمانی (١٨٧٧- ١٨٧٨م) نقش مؤثری داشت.

اسکوبلف در سن‌پترزبورگ زاده شد و تحصیلات نظامی خود را در آکادمی نظامی همان شهر به پایان رساند. در ١٨٦٨م به تاشکند (در ازبکستان کنونی) فرستاده شد و در لشکرکشی روسیه بر ضد خانات خیوه ــ واقع در منطقۀ سفـلای آمـودریـا ــ شـرکت کرد. شورش در خـانـات خـوقَنـد (١٨٧٥م) به حملۀ نیروهای روس به آن منطقه، تصرف شهر اَندیجان به‌دست اسکوبلف (١٨٧٦م)، و اشغال سراسر آن خانات انجامید. حکومت روسیه خوقند را ضمیمۀ قلمرو خود کرد (١٨٧٦م) و نام خانات خوقند را به ولایت فَرغانه تغییر داد. اسکوبلف هم که به درجۀ سرلشکری ارتقا یافته بود، به‌عنوان نخستین حاکم روس آنجا گماشته شد.
در ١٨٧٧م که جنگ روسیه و عثمانی درگرفت، اسکوبلف به جبهۀ اروپا منتقل شد. نیروهای او ترکان عثمانی را در چند نبرد سرنوشت‌ساز شکست دادند و سرانجام اَدِرنه و سان اِستِفانو ــ در نـزدیکی استـانبول ــ را اشغـال کـردند و بـه‌ایـن‌تـرتیب، نیروهای عثمانی را واداشتند که پیمان آتش‌بس موقت را بپذیرند (١٨٧٨م). سپس اسکوبلف به ترکستان بازگشت و در ١٨٨٠م فرماندهی نیروهای روسیه را در جنگ با ترکمنهای ساکن در ناحیۀ میان دریای خزر، دریای آرال و خراسان ایران، به عهده گرفت. او پس از تسخیر گوک‌تپه (١٨٨١م)، مردان آن ناحیه را قتل‌عام کرد، مردم آنجا را به تسلیم واداشت و درصدد حمله به عشق‌آباد بود که فراخوانده، و فرماندهی سپاه مینسک به او واگذار شد.

اسکوبلف از ١٨٨٢م وارد سیاست شد. او در پاریس و مسکو به هواداری از اندیشه‌های ستیزه‌جویانۀ پان‌اسلاویستی (طرف‌داری از اتحاد اسلاوها) به سخنرانی پرداخت و درگیری گریزناپذیر میان آلمانیها و اسلاوها را پیش‌بینی کرد. اما این دیدگاهها با سیاست رسمی حکومت روسیه، که در ١٨٨١م پیمان اتحاد بـا آلمان و اتریش ـ هُنگری (اتریش ـ مجارستان) را امضا کرده بود، ناسازگار بودند. ازاین‌رو، اسکوبلف را بی‌درنگ به سن‌پترزبورگ فراخواندند و او در آنجا به‌علت بیماری قلبی درگذشت.

مآخذ

CE, ٦th edition;
EA, ٢٠٠٦;
EB, ٢٠١٠.
بخش مفاهیم جدید و عناوین ویژه