دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٢٢٣ - اسکندر بیک منشی
اسکندر بیک منشی
نویسنده (ها) :
ابوالفضل خطیبی
آخرین بروز رسانی :
جمعه ٨ فروردین ١٣٩٩
تاریخچه مقاله
اسکندربیکِ منشی\ eskandar-beyk-e monši\ ، (٩٦٨- پس از ١٠٤٣ق/ ١٥٦١- پس از ١٦٣٣م)، منشی و مورخ نامدار روزگار صفویه و صاحب تاریخ عالمآرای عباسی.
برخی محققانْ وی را از ایل ترکمان آذربایجان دانستهاند(نک : پیگولوسکایا، ٥٣١؛ İA، ذیل «اسکندربیک منشی» به نقل از رُماسکِویچ؛ افشار، یک). در ٩٩٤ق، که حمزهمیرزای ولیعهد برای سرکوب شورشیان تکلو به عراق عجم لشکر کشید، اسکندربیک در سمت منشی دیوان، ملازم او بود و خود نیز با شورشیان بـه نبرد پرداخت (نک : اسکندربیک، ٣٣٦، ٣٣٩-٣٤٠؛ اِردمان، ٤٦٤). اسکندربیک در ١٠٠١ق، به اصفهان، نزد شاه عباس رفت و در زمرۀ «منشیان عظام» درآمد و در «دیوان انشاء» به کار پرداخت (اسکندربیک، ٤٥٥). حاتمبیک اعتمادالدوله، وزیر شاه عباس، یکی از بزرگترین پشتیبانان اسکندربیک بهشمار میرفت. او در چنـدین مأموریت، وزیـر را همراهـی کـرد (نک : همو، ٧٢٢) و پس از مرگ حاتمبیک در ١٠١٩ق، تا پایان زندگی از پشتیبانی پسر او، ابوطالبمیرزا، برخوردار شد که بر جای پدر به وزارت نشسته بود (همو، ٩٢٤-٩٢٥).
آثار اسکندربیک اینهاست: تاریخ عالمآرای عباسی، ذیل تاریخ عالمآرای عباسی و منشآت.
مآخذ
اسکندربیک منشی، عالمآرای عباسی؛
افشار، ایرج، مقدمه بر تاریخ عالمآرای عباسی (نک : هم ، اسکندربیک منشی)؛
پیگولوسکایا و دیگران، تاریخ ایران از دوران باستان تا پایان سدۀ هیجدهم، ترجمۀ کریم کشاورز، تهران، ١٣٤٦- ١٣٤٩ش، ج ٢؛
نیز:
Erdmann, Franz von, «Iskender Munschi und sein Werk», ZDMG, ١٨٦١, vol. XV;
İA.
ابوالفضل خطیبی (دبا)