دانشنامه ایران - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١١٩١ - آذر و سمندر
آذر و سمندر
نویسنده (ها) :
بخش ادبیات
آخرین بروز رسانی :
سه شنبه ٢٦ آذر ١٣٩٨
تاریخچه مقاله
آذَرو سَمَنْدَر [āzar-o(va) samandar]، یکی ازمثنویهای سبعۀ سیاره یا هفت گنج محمد حسن زلالی خوانساری، شاعر معاصر شاهعباس اول. آذر و سمندر منظومهای است عرفانی در بحر هزج مسدّس اخرب مقبوض (به وزن لیلی و مجنون نظامی) (آقابزرگ، ١٩/١٠٦؛ صفا، ٥/٩٦٥-٩٧٦) که آغاز آن چنین است:
نـامش عشق است و حسن دفتر
آتش ساقـی است کوسمندر
و با این بیت به پایان میرسد:
خود عشق به روی خویش بازد
مــا را و تـو را بهانه سازد
این منظومه نیز مانند ٦ منظومۀ دیگر سبعۀ سیاره، با دیباچۀ طغرای مشهدی همراه است (منزوی، خطی مشترک، ٥/١٥٥-١٥٦). آذر و سمندر تاکنون به چاپ نرسیده، ولی نسخههای خطی آن جزو کلیات زلالی و یا در سبعۀ او در کتابخانههای جهان موجود است (آقابزرگ، ٩(٢)/٤٠٤؛ اته، I/٨١٧؛ شورا، ٣/ ٤٥٨؛ مرکزی، ٦/٧٧- ٧٨؛ بلوشه، III/٣٧٥).
مآخذ
آقابزرگ، الذریعة؛
شورا، خطی؛
صفا، ذبیحالله، تاریخ ادبیات در ایران، تهران، ١٣٦٤ش؛
مرکزی، خطی؛
منزوی، خطی؛
همو، خطی مشترک؛
نیز:
Blochet, E., Catalogue des manuscrits Persans, Paris, ١٩٢٦;
Ethé, H., Catalogue of Persian Manuscripts in the Library of the India Office, Oxford, ١٩٠٣.
بخش ادبیات